Η εκρηκτική άνοδος του νεότερου μαύρου ακαδημαϊκού, Τζέισον Άρντεϊ, οι καταγγελίες για λογοκλοπή και μυθεύματα και μια πρωτοφανής μιντιακή διαπόμπευση που οδήγησε στην παραίτηση αρχικά και τον αιφνίδιο χαμό του στη συνέχεια θέτουν μια σειρά δύσκολα ερωτήματα.

Θοδωρής Αντωνόπουλος

Μια εβδομάδα και πλέον πέρασε από τον αιφνίδιο θάνατο –άγνωστης ακόμα αιτίας– του 41χρονου Τζέισον Άρντεϊ, του νεότερου μαύρου καθηγητή στην ιστορία του Κέμπριτζ και οι διαμάχες που έχουν ξεσπάσει όπως και τα ερωτήματα αλλά και οι ενδεχόμενες ευθύνες σχετικά με την τραγική αυτή υπόθεση πολλαπλασιάζονται. Το ίδιο και τα σχετικά με αυτή δημοσιεύματα, με τα εγγενώς ανθρωποφάγα social media όπως πάντα στην πρώτη γραμμή. Στις 18/8, 30.000 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στην Πλατεία Τραφάλγκαρ πραγματοποιώντας εκδήλωση-αγρυπνία προς τιμή του ενώ η ΜΚΟ Good Law Project συνέλεξε δεκάδες χιλιάδες υπογραφές που ζητούσαν τη διεξαγωγή έρευνας για τη μεταχείρισή του από τα ΜΜΕ αφότου το όνομά του ενεπλάκη σε σκάνδαλο.

Καθηγητής Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης, ο Άρντεϊ, γόνος φτωχών μεταναστών από την Γκάνα, αναδείχθηκε τα τελευταία χρόνια σε μια εμβληματική φυσιογνωμία της βρετανικής ακαδημαϊκής και δημόσιας ζωής. Εμβληματική για τους πολλαπλούς συμβολισμούς που έφερε: μαύρος, μετανάστης, αυτιστικός, με ιδιόμορφο παρουσιαστικό, πανεπιστημιακός μόλις στα 37 του χρόνια ύστερα από μια εντυπωσιακή εξέλιξη, ο οποίος μιλούσε ανοικτά για τον αυτισμό από τον οποίο έπασχε, τη δυσλεξία και τις διακρίσεις που είχε αντιμετωπίσει νεότερος.

Υπό έκδοση ήταν μάλιστα και μια βιογραφία του, ενόσω πλήθαιναν οι καταγγελίες ότι ο ζωντανός αυτός «ορισμός του DEI» (που σημαίνει Διαφορετικότητα, Ισότητα, Συμπερίληψη) ήταν λογοκλόπος, μυθομανής και απατεώνας. Ότι επρόκειτο για μια αμφιλεγόμενη αν όχι προβληματική προσωπικότητα που αποδείχθηκε ωστόσο αρκετά ικανή να «εξαπατήσει» χιλιάδες ανθρώπους κι ένα από τα κορυφαία εκπαιδευτικά ιδρύματα παγκοσμίως. Ένα ίδρυμα που θεωρείται, ταυτόχρονα, από τα πλέον «κλειστά», συντηρητικά και ελιτίστικα, πολλοί μάλιστα έλεγαν ότι η πρόσληψη του Άρντεϊ –τον οποίο όσο πανηγυρικά «αγκάλιασε» αρχικά, τόσο εύκολα τον «άδειασε» όταν στοχοποιήθηκε– αποσκοπούσε στο να αμβλύνει την εικόνα αυτή στο συμβολικό, τουλάχιστον, πεδίο.

Mήπως ευθύνες φέρουν και όσοι τον περιέβαλαν εξαρχής με τον μανδύα του «τοτέμ» και του ακαταλόγιστου για χάρη ενός απολύτως θεμιτού, κατά τα άλλα, ιδεολογικού αφηγήματος, θέτοντάς τον υπεράνω κάθε κριτικής; Μήπως παγιδεύτηκε και με δική του ευθύνη σε έναν ρόλο ο οποίος περιλάμβανε την αριστίνδην εκπροσώπηση της κοινωνικής τάξης και της καταγωγής του;

Να πούμε καταρχάς ότι ο Νέιθαν Κόφνας, ο άνθρωπος που άρχισε να «σκαλίζει» την υπόθεση αυτή όταν ακόμα το «άστρο» του Άρντεϊ μεσουρανούσε, δεν είναι τυχαίο πρόσωπο. Καθηγητής Φιλοσοφίας εξ Αμερικής συνομήλικος σχεδόν του Άρντεϊ, πρόσκειται στην alt-right και ομνύει στον λεγόμενο φυλετικό ρεαλισμό (στον κλασικό ρατσισμό δηλαδή αλλά με επιστημονικοφανές νεωτερικό πρόσημο). Ένθερμος πολέμιος της «woke» κουλτούρας, την κατηγορεί πως θυσιάζει, υποτίθεται, την αξιοκρατία στο όνομα της συμπερίληψης, περιθωριοποιώντας τους «κανονικούς» λευκούς. Οι πεποιθήσεις του αυτές, που κατέγραφε και σε μπλογκ, οδήγησαν σε απόλυση από το Emmanuel College («παράρτημα» του Κέμπριτζ).

Από πέρσι ο Αμερικανός δίδασκε πλέον στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης, από όπου στις 20/8 τέθηκε σε διαθεσιμότητα στο πλαίσιο προκαταρκτικής πειθαρχικής έρευνας με αφορμή ακριβώς τον θάνατο του Άρντεϊ ο οποίος βρέθηκε νεκρός στο διαμέρισμά του στο Λονδίνο εννέα μέρες αφότου παραιτήθηκε από το Κέμπριτζ. «Η παραίτησή μου δεν πρέπει να εκληφθεί ως αποδοχή όσων λέγονται για μένα… είναι απλώς η απόφαση κάποιου που έφτασε στα όρια όσων μπορεί να αντέξει ένας άνθρωπος», έγραφε μεταξύ άλλων στη μακροσκελή δήλωση που τη συνόδευε, αναφερόμενος και στο πόσο αρνητικό αντίκτυπο είχαν όλα αυτά στην οικογένειά του (τους γονείς, την πρώην σύζυγο και τα δύο τους παιδιά των οποίων είχε τη συνεπιμέλεια).

Όσο πάντως ιδιοτελείς κι αν ήταν οι προθέσεις του Κόφνας, είχαν καθώς φαίνεται βάση. Γιατί μπορεί μεν να μην αποδείχθηκε ξεκάθαρα η κατηγορία της λογοκλοπής –η σχετική έρευνα του Πανεπιστημίου Liverpool John Moores όπου ο Άρντεϊ έκανε το διδακτορικό του δεν την επιβεβαίωσε, αναφέροντας μόνο ακαδημαϊκά λάθη ενώ η αντίστοιχη «κατόπιν εορτής» του Κέμπριτζ δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί– έχουν αντίθετα βρεθεί ένοχοι για λογοκλοπή τα τελευταία χρόνια τουλάχιστον πέντε λευκοί ακαδημαϊκοί στη Βρετανία χωρίς να γίνει ούτε κατά διάνοια ο ανάλογος θόρυβος. Ωστόσο ο αποδημήσας φαίνεται ότι είχε πράγματι παρουσιάσει ως αληθινά πράγματα που δεν ίσχυαν.

Και είναι αξιοπερίεργο πώς γίνονταν τόσο εύκολα πιστευτοί ακόμα κι από δημοσιογράφους στις «καλές εποχές» οι ισχυρισμοί του ότι είχε τρέξει 20 μαραθωνίους σε 35 ημέρες, τους έξι με τραυματισμένο πόδι, ότι σε μια άλλη περίπτωση έτρεξε σχεδόν 1.000 χλμ. σε έξι μέρες, ότι όλα αυτά τα κατάφερε παρότι είχε διαγνωσθεί με όγκο στον εγκέφαλο και στους όρχεις, ότι οι φιλανθρωπικές του δραστηριότητες του είχαν αποφέρει περί τα 5 εκ. λίρες, ότι μικρός συμμετείχε σε μια τηλεοπτική εκπομπή που είχε όμως τελειώσει αρκετά χρόνια προτού γεννηθεί (κάποια μάλιστα από αυτά του τα λεγόμενα τα είχε ανασκευάσει στην πορεία) και άλλα τέτοια.

Αμφίβολοι φάνταζαν, επιπλέον, οι ισχυρισμοί του ότι δεν μπορούσε να μιλήσει πριν από τα 11 και ότι μέχρι και τα 18 του το μετέπειτα «παιδί-θαύμα» αδυνατούσε να διαβάσει ή να γράψει (οι μαρτυρίες επ’ αυτού είναι τουλάχιστον αντιφατικές), είχε επίσης ψευδώς δηλώσει ότι υπήρξε επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο και αλλού. Τούτων δοθέντων, δύσκολα γίνεται πιστευτό ότι όσοι φοιτητές χαρακτήριζαν ακατανόητες και αλλοπρόσαλλες τις παραδόσεις του Άρντεϊ το έκαναν απλώς και μόνο επειδή ήταν φυλετικά και ταξικά προκατειλημμένοι απέναντί του, όπως υποστήριζε. Δηλαδή κι έτσι ακόμα να ήταν, σαν να υπήρχε και φωτιά πίσω από τον καπνό.

 Στις 18/8, 30.000 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στην Πλατεία Τραφάλγκαρ πραγματοποιώντας εκδήλωση-αγρυπνία προς τιμή του ενώ η ΜΚΟ Good Law Project συνέλεξε δεκάδες χιλιάδες υπογραφές που ζητούσαν τη διεξαγωγή έρευνας για τη μεταχείρισή του από τα ΜΜΕ αφότου το όνομά του ενεπλάκη σε σκάνδαλο. Φωτ.: Getty Images

Υπάρχουν κι άλλα «άβολα» ερωτήματα στην υπόθεση. Αν καταρχάς υποθέσουμε ότι αληθεύουν τα περί λογοκλοπής όταν έκανε το διδακτορικό του στο Λίβερπουλ, δεν είχε ευθύνες και ο επιβλέπων καθηγητής; Ακόμα περισσότερο, ολόκληρο Κέμπριτζ χαμπάρι δεν πήρε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με το «παιδί-θαύμα» ή το είχε πάρει μεν αλλά αδράνησε φοβούμενο τις αντιδράσεις ότι στοχοποιεί έναν από τους ελάχιστους μαύρους εκπαιδευτικούς που εδέησε ως τώρα να προσλάβει και τις επιπτώσεις στη δημόσια εικόνα του, καθώς ο συγκεκριμένος είχε γίνει viral και αναδειχθεί σε σύμβολο;

Αν έπειτα από όλα αυτά για τα οποία έχει κατηγορηθεί ο  Άρντεϊ τα έκανε κάποιος κυρούχος λευκός, θα ξεσπούσε τέτοια δημοσιογραφική (βεβαίως και σοσιαλμιντιακή) «φρενίτιδα» εναντίον του ή μιλάμε για μια αντίστροφη «κουλτούρα της ακύρωσης»; Το ανεξάρτητο δημοσιογραφικό παρατηρητήριο Newscord εντόπισε 188 σχετικά δημοσιεύματα –στην πλειοψηφία τους ειρωνικά ή επικριτικά, με κύριο επίδικο την προσωπική του ζωή– στα μεγάλα βρετανικά ΜΜΕ τις εννέα μέρες που μεσολάβησαν από την παραίτηση ως το θάνατό του κι ακόμα κι αν ο αριθμός αυτός είναι καταχρηστικός, αυξάνει πολύ αν συνυπολογίσουμε newsletters, πόντκαστ και ραδιοφωνικές εκπομπές.

Ο Guardian μάλιστα, που ήταν από τις συγκριτικά καλές περιπτώσεις, δημιούργησε ξεχωριστή θεματική σελίδα για τον Άρντεϊ με συνεχή ροή. «Μια κοινωνία που πιστεύει στην αρχή της ισότητας οφείλει να επιτρέπει στους μαύρους ανθρώπους την ίδια ελευθερία να έχουν ελαττώματα, να κάνουν λάθη, ακόμη και να αποτυγχάνουν, χωρίς η αποτυχία τους να αποτελέσει γενικευμένο κατηγορητήριο», ανέφερε πρόσφατο άρθρο που υπέγραφε η σύνταξη της εφημερίδας. Ανάλογο σκεπτικό είχε και η ανακοίνωση που εξέδωσαν μαύροι ακαδημαϊκοί, τονίζοντας ότι στην τριτοβάθμια εκπαίδευση χρησιμοποιούνται «διπλά μέτρα και σταθμά» για τους ομοφύλους τους ενόσω κανείς δεν φωνάζει για τις «παράλογες περικοπές» στις ανθρωπιστικές επιστήμες. Για «θεσμική δολοφονία» έκανε λόγο το Al Jazeera, στους βρετανικούς Times, πάλι, δημοσιεύτηκε άρθρο με τίτλο «Γιατί είναι τόσο κακό να γράφουμε τόσα πολλά για τον Άρντεϊ;». Δεν πρόσεξα αν κανείς είχε γράψει στα σχόλια «γιατί σε άλλη, πιο “συμβατή” περίπτωση θα γράφατε με το ζόρι μονόστηλο…»

Αν, έπειτα, κύριοι υπεύθυνοι για τη διαπόμπευση, τον κανιβαλισμό και την τραγική του κατάληξη είναι το πανεπιστημιακό και μιντιακό κατεστημένο με τις συγκεκριμένες πολιτικοκοινωνικές ντιρεκτίβες του σε «αγαστή συνεργασία» με τις σύγχρονες «φάλαγγες της μαύρης τάξης» που ήδη πανηγυρίζουν τη «χρεωκοπία της woke ατζέντας», μήπως ευθύνες φέρουν και όσοι τον περιέβαλαν εξαρχής με τον μανδύα του «τοτέμ» και του ακαταλόγιστου για χάρη ενός απολύτως θεμιτού, κατά τα άλλα, ιδεολογικού αφηγήματος, θέτοντάς τον υπεράνω κάθε κριτικής;

Αφήγημα που όμως όταν ανάγεται σε θέσφατο όπως ακριβώς πράττει αντίστοιχα η απέναντι πλευρά, καταλήγει να υπονομεύει και αυτό και τους ανθρώπους που το εκπροσωπούν; Μήπως παγιδεύτηκε και με δική του ευθύνη σε έναν ρόλο ο οποίος περιλάμβανε την αριστίνδην εκπροσώπηση της κοινωνικής τάξης και της καταγωγής του;  Μήπως τελικά οι εκούσιοι ή ακούσιοι «θύτες» του Τζέισον Άρντεϊ, ο οποίος σε κάθε περίπτωση δεν διέπραξε κάποιο ασυγχώρητο έγκλημα που να άξιζε να πληρώσει ακόμα και με τη ζωή του, είναι περισσότεροι από όσο νομίζουμε;