Στην πολύπαθη μάχη των κοινωνιών, πόσο μάλλον στον αδυσώπητο αγώνα τους, αυτόν της καθημερινής επιβίωσης, θεωρητικές επικλήσεις ιδεολογικών προτύπων, καθώς επίσης και πολιτικά συστήματα αξιών και οραμάτων, δεν έχουν τις περισσότερες φορές καμία τύχη. Αναγκαία, η όποια διαλογική σχέση της ταξικής συνείδησης και δράσης τόσο με την εξουσία όσο κι εντός των κοινωνικών ομάδων, διακόπτεται βίαια από πολιτικές και οικονομικές σκοπιμότητες εντός ενός συγκεκριμένου υπερεθνικού πλαισίου ή διεθνούς περιβάλλοντος. Σε τέτοιο μάλιστα σημείο, ώστε να καθίσταται προβληματική και ισοπεδωτική η διάκριση των ιδεολογικών αλλά και άλλων θεωρητικών χαρακτηριστικών, εκείνων των πολιτικών αντιλήψεων που γεννήθηκαν για να έχουν διαφορετικό κοινωνικό και αξιακό πρόσημο.

Με την έννοια αυτή, η ανάγνωση των τελευταίων εξελίξεων μετά και τις εκλογές του Γενάρη του 2015, με κορύφωση την προσπάθεια για μια έντιμη και δίκαιη συμφωνία με τους πιστωτές της χώρας, ούτε μία και μοναδική μπορεί να είναι, ούτε φυσικά μπορεί κάποιος να διεκδικήσει την επιτυχία μιας ολοκληρωμένης, ενιαίας και παντελώς αιτιολογημένης προσέγγισης για όλα όσα έγιναν, γι’ αυτά που δεν έγιναν, για εκείνα που ήρθαν και όσα ποτέ δεν θα έρθουν. Με εξαίρεση, ίσως, τον ιστορικό του μέλλοντος. Ούτε φυσικά είναι εύκολη η αντικειμενική εξήγηση αντίθετων μεταξύ τους χειρισμών, στόχων και δεσμεύσεων, μιας κυβέρνησης που αναδείχθηκε με συγκεκριμένο πολιτικό σχέδιο και τείνει να εφαρμόσει ένα ατελέσφορο συνονθύλευμα σχεδιασμών  έξω από την ίδια την (απλή) λογική της. Κάτι άλλωστε που ομολογεί και η ίδια.

Η συγκεκριμένη κατάληξη της πολύμηνης διαπραγματευτικής προσπάθειας μπορεί να μην επιτρέπει προς το παρόν την εξαγωγή ενός ιστορικού συμπεράσματος, επαρκεί όμως για να συγχωρέσει ακόμη και ακραίες τοποθετήσεις, όχι φυσικά εκείνων που καθ’ όλη τη διάρκεια της μεταπολίτευσης διαστρέβλωσαν τα κυρίαρχα κοινωνικά αιτήματα και μετά την πολιτική τους ήττα, τώρα, βρήκαν την ευκαιρία  να ξανακουνήσουν το δάκτυλο, αλλά εκείνων που τίμια και συνειδητά έδωσαν τη δική τους προσωπική και συλλογική μάχη, για μια διαφορετική -ποιοτικά και ιδεολογικά- πολιτική και κοινωνική πορεία. Και προφανώς δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να τους αντιτείνει πως η όποια πολιτική αναδίπλωση θα είναι σίγουρα προσωρινή και σίγουρα σύντομη.

Ωστόσο, κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει ότι με την τελευταία εκλογική αναμέτρηση αλλά ακόμη και με το ιστορικό πλέον δημοψήφισμα, ούτε επαναστατική αναγκαιότητα διατυπώθηκε, πόσο μάλλον μια σοσιαλιστική ουτοπία, ούτε φυσικά επιχειρήθηκε από κανέναν, αλλά και ούτε θα ήταν ανεκτή από τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία, μια ουσιαστική κοινωνική μετεξέλιξη ή αναδιανομή, κάτι άλλωστε που απαιτεί βάθος πολιτικού και ιστορικού χρόνου. Επιπροσθέτως, ακόμη και μια σθεναρή θεώρηση των κοινωνικών ανισοτήτων και των περιθωρίων που διαμορφώθηκαν τα χρόνια της κρίσης, δεν θα βρει ουσιαστική ανταπόκριση στο ιδεολογικό και πολιτικό επιχείρημα της συνειδητής πάλης των τάξεων και των κοινωνιών, δεν θα ανακαλύψει εύκολα το κοινωνικό ισοδύναμο μιας μετωπικής ρήξης. Κι αυτό, μια αριστερή κυβέρνηση, υπό το βάρος της απειλούμενης ιστορικής παρένθεσης, όφειλε να το ζυγιάσει καλά.

Η έλλειψη αυτή  πλειοψηφικής εντολής για μετωπική ρήξη με όλες φυσικά τις συνέπειες, εδράζει το περιεχόμενό της στην αναμφισβήτητη επικυριαρχία μιας και μόνο τάξης -παρά τις θεωρητικές και ιστορικές παρακαταθήκες -στην τάξη του Ευδαιμονισμού. Και κάπως έτσι, πιθανόν, εξηγείται και η αντίφαση στο συντριπτικό ποσοστό του δημοψηφίσματος που ναι μεν ο ελληνικός λαός αντέκρουσε εκκωφαντικά ένα προφανώς αντιλαϊκό μνημόνιο, ποτέ όμως δεν νομιμοποίησε μια άλλου είδους μετωπική πορεία.  Γι’ αυτό άλλωστε αρκετοί βρήκαν  μια καλή κουβέντα να πουν, για μια πολύ κακή και πολύ άδικη συμφωνία.

Με επικρατούσα την τάξη αυτή στο κοινωνικό γίγνεσθαι, επομένως και στην πολιτική εκπροσώπηση, εξ αρχής το ουτοπικό και οραματικό στοίχημα μιας ριζοσπαστικής αριστερής παρέμβασης φαινόταν πολύ δύσκολο. Κι αυτό γιατί κανείς από την κυρίαρχη αυτή τάξη δεν θα ανεχόταν να χάσει τα ατομικά κεκτημένα μιας ολόκληρης ζωής, ούτε ψήφισε ποτέ ΣΥΡΙΖΑ προς αυτή την κατεύθυνση. Η ΕΛΠΙΔΑ για τους περισσότερους από αυτούς ήταν όχι ο μετασχηματισμός, αλλά απλά και μόνο η κατάργηση των μνημονίων, με ό,τι αυτό σήμαινε για τον καθένα. Όταν επομένως έφτασε το χρονικό σημείο η κατάργησή τους να ισοδυναμεί με έξοδο από το νομισματικό  κεκτημένο,  τότε δεν υπήρχε άλλη επιλογή από την πλήρη αποδοχή μιας υπαγορευμένης δεσμευτικής συμφωνίας. Αν η κοινωνία είχε μια άλλη επιλογή, με όρους ταξικούς ή  πολιτικούς και η επιλογή αυτή ήταν πχ η αναδιανομή του πλούτου για τις φτωχότερες και ευπαθείς κοινωνικές τάξεις, τότε προφανώς ο έρπης της κόπωσης και της αγωνίας θα ρίζωνε στα οπίσθια της  ακραία σκληροπυρηνικής και εφιαλτικής Ευρώπης και όχι στο πρόσωπο της ελπίδας που θα είχε πετύχει την ιστορική ρήξη και προοπτική.

Αυτό όμως που τελικά οδήγησε στην συγκεκριμένη κατάληξη, με την πάροδο του χρόνου που είναι αναγκαίος, ίσως να αποτελέσει και το μεγαλύτερο στοίχημα μιας αριστερής κυβέρνησης, όχι για να βγει από τις παρενθέσεις των κυβερνητικών εναλλαγών, αλλά από την κρίσιμη εκείνη εννοιολογική και ιδεολογική παρένθεση που ανέχτηκε να μπει. Ο ουσιαστικός μετασχηματισμός της κοινωνίας εφόσον δεν μπόρεσε να επιτευχθεί στα πλαίσια μιας τόσο σύντομης και νωχελικής  πολλές φορές εντολής,  μπορεί να γίνει πράξη με τις παρεμβάσεις εκείνες που θα φέρουν την κυρίαρχη τάξη  μπροστά στις ιστορικές και κοινωνικές της ευθύνες. Το μοναδικό ζωντανό μέτωπο που έχει μείνει αλώβητο από τον απογοητευτικό συμβιβασμό, είναι το μέτωπο του αγώνα κατά των αθέμιτων και παράνομων κεκτημένων μιας τάξης που γιγαντώθηκε μέσα από τις φλόγες των Ολυμπιακών ιδεωδών και μέχρι σήμερα δεν έχει χάσει το παραμικρό προνόμιο. Η τάξη αυτή δεν είναι ένα θεωρητικό κατασκεύασμα, είναι παρούσα, είναι δίπλα μας, διάχυτη και (πλέον) αλαζονική. Επομένως, μια σαφής αριστερή και ριζοσπαστική τομή, πρέπει να οδηγήσει στην συντριβή της δοτής και προνομιακής επικυριαρχίας της πάνω στα συντρίμμια μιας ολόκληρης κοινωνίας. Η ανάκτηση του αληθινού περιεχομένου της διάκρισης των τάξεων στις αληθινές διαστάσεις τους, η δημοκρατική πορεία προς την κοινωνική δικαιοσύνη και τη δίκαιη αναδιανομή, είναι η μόνη ελπίδα που απομένει ζωντανή, έτσι ώστε το ιστορικό μίασμα ενός ανέντιμου συμβιβασμού να έχει εξαερωθεί μαζί με την τάξη που τον επέβαλε. Οι «μπουκαδόροι» των κοινωνικών καναπέδων που αναπαύονται με ξένες πλάτες, οφείλουν να λάβουν μια οριστική απάντηση.

* στη μνήμη της Λένας Αντωνάτου,

για εκείνο το όμορφο απόγευμα με τον Περικλή Κοροβέση

Σταύρος Αντύπας