ΜΑΡΤΥΡΙΑ  ΤΗΣ  ΣΟΦΙΑΣ ΑΡΑΒΟΥ-ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ, ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΟΥ – ΔΙΔΑΚΤΟΡΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΥ, ΓΙΑ ΤΑ ΔΥΟ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ MARION MILNER

Στη ζωή μας υπάρχουν σταθμοί που σηματοδοτούν κάτι καινούργιο, μια διαφορετική διαδρομή, που ήταν εκεί, σκιασμένη από άλλες δραστηριότητες, άλλες ανάγκες και  ασχολίες. Τέτοιος καθοριστικός σταθμός ήταν η συνάντησή μου με τα δύο  βιβλία  της Marion Milner  στην ελληνική γλώσσα,  «Όταν δεν μπορείς να ζωγραφίσεις. Εμπόδια στην ψυχική δημιουργικότητα», 2017  και  «Τα χέρια του ζώντος Θεού. Το χρονικό μιας ψυχαναλυτικής θεραπείας», 2019, με συνεργασία του Κέντρου Ψυχοθεραπείας και Τέχνης.

Με το πρώτο βιβλίο ένοιωσα Ενθουσιασμό, λόγω των ερμηνειών της Αγγλίδας ψυχαναλύτριας και ζωγράφου, στην αυτοανάλυσή  της μέσω εικόνων,  την πρωτοπόρα και θεραπευτική εξωλεκτική επικοινωνία, την οπτική γλώσσα των σχεδίων. Εκεί που οι  εικόνες λειτουργούν όπως οι λέξεις στους ελεύθερους συνειρμούς (Εισαγωγή, Άννα Φρόυντ).  Με το δεύτερο βιβλίο ένοιωσα Δέος και Θαυμασμό, για τη δύσκολη και μακρόχρονη «κύηση» του αναλυτή, να αντέξει τη μεταβίβαση του ασθενή και να τον «ξαναγεννήσει». Αυτό αποκόμισα από την περιγραφή θεραπείας της Σούζαν, ασθενής για 16 χρόνια της Milner, η οποία με  τα σχέδιά  βοήθησε την ψυχανάλυσή της.

Στα δύο βιβλία αντίκρισα τη βαριά παθολογία της Σούζαν, που ζητάει βοήθεια απεγνωσμένα τη δεκαετία του σαράντα. Ζητάει πίσω το θυμό της μετά από ΗΣΘ που υποβλήθηκε και την άδειασε από κάθε συναίσθημα. Από την άλλη μεριά, υπάρχει η ανάλυση της ίδιας της Milner, ενός ανθρώπου υγιή, που ζητάει όμως κάτι παραπάνω από την ορατή πραγματικότητα του κόσμου. Αναζητάει και συνενώνει τον αστρικό με το γήινο εαυτό της και αυτό με τη βοήθεια της Τέχνης. Ανακαλύπτει αρχικά το θυμό της για τους περιορισμούς που έρχονται από την οικογένεια, την εκπαίδευση, τη θρησκεία. Ομολογεί ότι τα αρχικά της σχέδια δείχνουν πως είναι επιφυλακτική να δεχτεί την αγάπη, από όπου και αν προέρχεται. Αυτό εμφανίζεται σαν τροχοπέδη στην εικαστική της έκφραση, μέχρι που το αντιλαμβάνεται, το συνειδητοποιεί και θεραπεύει με τη βοήθεια της Τέχνης, τις εσωτερικές της συγκρούσεις. Τα θέλει όλα, και τη γνώση που αποκόμισε από τις επιρροές της, αλλά και τη δική της βούληση, το Εγώ της σαν μοναδική οντότητα. Τα σχέδια της το φανερώνουν εξελικτικά και αυτό είναι μαγικό!

Να λοιπόν που μία οδοντίατρος, me myself, που ζωγραφίζει σαν «Ζωγράφος της Κυριακής», ήρθε η καλή ώρα  να διαβάσει τα δύο βιβλία. Μία οδοντίατρος, που κατέφευγε στη ζωγραφική και τη γλυπτική, μετά από κάθε αισθητική-οπτική απόλαυση, μετά από κάθε λύπη, αλλά και έντονη χαρά. Αυτοδίδακτη, με συνείδηση ότι έμφυτο ταλέντο σχεδιασμού δεν είχε, αλλιώς θα ήταν  γνωστή!

Όμως, η ανάγκη της εικαστικής έκφρασης  ήταν εκεί, ιδιαίτερα μετά τη γέννηση των δύο παιδιών μου^. η  ευφορία της δημιουργίας, η απόλαυση μέσω των έργων που αγαπώ σαν παιδιά μου, με όλες τις αδυναμίες και τις ατέλειές τους. Τα δείχνω με χαρά και ας έχουν ψεγάδια, τα μοιράζομαι  μέσα από συλλογικές εκθέσεις και παράλληλες πολιτιστικές δραστηριότητες στη λογοτεχνία, γράφοντας  ποίηση και  πεζογραφία.

Το ιατρείο μου ήταν πάντα γεμάτο από δικά μου έργα τέχνης. Οι ασθενείς  ένοιωθαν πάντα ότι βρίσκονται σε σπίτι και όχι σε ιατρείο μικροχειρουργικής. Οι πίνακες και τα γλυπτά λειτούργησαν ως  πομποί συναισθήματος.

Ο τίτλος του πρώτου βιβλίου της Milner αποτέλεσε πραγματική «αγκίστρωση» για μένα. Στη συνέχεια διαπίστωσα  ότι με αφορούσαν πολλά  σημεία, αφού η παλέτα μου ήταν χρωματικά πιο ενδιαφέρουσα από τις συνειδητές απεικονίσεις μου, όπως λέει και η Αγγλίδα ψυχαναλύτρια. Διαπίστωνα και εγώ ότι τα σχέδιά μου δεν είχαν κίνηση και ζωή. Από καιρό  ήμουν απαλλαγμένη από όρια και νατουραλιστικές μορφές, αλλά χωρίς έκφραση δυνατού συναισθήματος.

Μετά από αυτό, αφέθηκα στη μέθοδο Milner,  των αυθόρμητων-συνειρμικών σχεδιασμών και,  ω του θαύματος! Εικόνες που ποτέ δεν κατάφερνα να φτιάξω συνειδητά, έβγαιναν σχεδόν άψογες,  μέσα στο χρώμα! Εάν προσπαθούσα να επέμβω, συνήθως τις κατέστρεφα. Μακάρι να μην ήμουν αυτοδίδακτη σκεφτόμουν,  να γνωρίζω κανόνες της ζωγραφικής, της προοπτικής, του χρώματος, της φωτοσκίασης, για να μην καταστρέφω ό,τι έφτιαχνε το ασυνείδητό μου.

Με την Τέχνη, μας λέει η Milner (2019), προσπαθούμε να εμπλουτίσουμε τον ορθολογισμό της Επιστήμης, για να πάψει αυτή η «Κυκλώπεια» μονόφθαλμη όραση, ο εκπαιδευτικός μονόδρομος της  πραγματικότητας. Παράλληλα,  μέσα από τα δύο βιβλία της προτείνει τη δημιουργία Στέγης- κατοικιών για τους ψυχικά νοσούντες, αλλά και εμπλουτισμό της Εκπαίδευσης με την Τέχνη. Αν ο έρωτας οδηγεί στην Τέχνη, εμείς ας λειτουργήσουμε ανάποδα, ώστε η δημιουργία να μας οδηγήσει στην Αγάπη (Milner, 2017). Η σημερινή εποχή έχει ανάγκη από όλα τα ανωτέρω, περισσότερο από ποτέ!

Τελειώνοντας, θα παρουσιάσω δύο έργα μου, που δημιουργήθηκαν στην μετα-Milner εποχή, μετά από την επιρροή που άσκησε επάνω μου και εμφανίστηκε στα έργα μου. Με βοήθησε να κατανοήσω και να ερμηνεύσω πράγματα, που ήταν κρυμμένα και αναδύθηκαν τώρα, βελτιώνοντας παράλληλα τις δημιουργίες μου.

Εικόνα 1

 «Η άμυνα της φύσης απέναντι στην ανθρώπινη απληστία»

Όπως η Milner περιγράφει τον θυμωμένο παπαγάλο που κρατάει το αβγό-Εγώ του,  και προσπαθεί να το προστατεύσει από την κυρία- δικαστίνα ή διευθύντρια σχολείου που συμβολίζει την εξουσία, και από τον κάβουρα-Θεό ή αρπακτικό.

Στην Εικόνα 1:  βλέπουμε στο κάτω μέρος ένα πουλί που κρατάει το αβγό του. Προσπαθεί να το προστατεύσει από τον μπλε δράκο αριστερά. Πιο πάνω, πάντα αριστερά, οι δαγκάνες-αρπακτικά κλέβουν τον κοχλία-σύμβολο της ζωής στην αρχαιοελληνική μυθολογία. Μία μικρή αρσενική φιγούρα-εξουσία, δίπλα στις δαγκάνες, φοράει μάσκα και έχει γυρίσει την πλάτη στην πράσινη Φύση. Το πουλί προστατεύει το αβγό του από όλους, αισθάνεται απειλή και φοβάται την άκαιρη θραύση του αβγού-Εγώ του.

Εικόνα 2

«Ο αετός εμπιστεύεται το αβγό και το νεοσσό του»

Όπως μας περιγράφει η Milner σε κάποια σχέδιά της, υπάρχει το επάνω μέρος και το κάτω μέρος στο έργο. Υπάρχει δηλαδή αποδοχή και συνένωση των ιδεών με τη ρεαλιστική πραγματικότητα. Ο αετός συμβολίζει την ευρεία όραση που τα βλέπει όλα από ψηλά. Στο συγκεκριμένο έργο δείχνει εμπιστοσύνη στην κοπέλα-εξουσία ή πατρίδα (;) απέναντί του. Εμπιστεύεται το αβγό-Εγώ του, αλλά και το νεοσσό του, που έχει βγει από άλλο αβγό δεξιότερα.

Στο κάτω μέρος υπάρχει ένα άλλο πουλί σαν άρπυια, με κεφάλι γυναίκας. Οι άρπυιες στην αρχαιότητα έφερναν τα μηνύματα από τον κάτω κόσμο. Εδώ φαίνεται να φεύγει παίρνοντας μαζί της ένα άδειο κέρας της Αμάλθειας (απουσία ευζωίας;) και έναν κροκόδειλο (βάρη-φορτία;). Τα δύο διαφορετικά πουλιά συνυπάρχουν στην εικόνα, το ένα ευδαιμονεί και εμπιστεύεται, το άλλο αποσύρεται. Η αντίληψη της ενότητας δημιουργεί εμπιστοσύνη.

Ευχαριστίες: για τη φιλοξενία στο newsletter, στην κ. Νιζέττα Αναγνωστοπούλου, Εικαστική Ψυχοθεραπεύτρια και Ζωγράφο.  Ιδρύτρια από τριακονταετίας, του Κέντρου Τέχνης και Ψυχοθεραπείας, υπεύθυνη της σειράς: Νέοι Δρόμοι στην Ψυχοθεραπεία, εκδόσεις Πεδίο. Ευχαριστώ επίσης την ομάδα του ΚΤΨ, για την άψογη  συνεργασία μεταξύ μας.