Η πολιτική τρέφεται από τα μισόλογα όσο και από τα διαγγέλματα.
Η Δύση ξύπνησε ένα πρωί και είδε ότι το μαξιλάρι της ήταν λερωμένο. Όχι από ιδρώτα, αλλά από εκείνη τη λεπτή, ανεπαίσθητη γλίτσα που αφήνει η συνήθεια της εξουσίας όταν κοιμάται πάνω σε πούπουλα. Δημοσιεύματα, υπαινιγμοί, ονόματα που σέρνονται σαν κουτιά κονσέρβας δεμένα στον προφυλακτήρα της Ιστορίας: Ένα λεκές που δύσκολα σβήνει: «Έπστάϊν». Όχι ως υπόθεση πια, αλλά ως μετωνυμία. Ως κλειδί που ανοίγει πόρτες και ντουλάπες. Ως καθρέφτης που δεν συγχωρεί.
Στη Βρετανία, ο λόγος οξύνεται. Ο ηγέτης των Σκωτσέζων Εργατικών, ο Άνας Σάρβαρ, σηκώνει τον τόνο και, μέσα στον πολιτικό κουρνιαχτό, ζητά την παραίτηση του Κιρ Στάρμερ. Αιτία ο διορισμός του πρεσβευτή Μέντελσον στις ΗΠΑ, από τον Στάρμερ παρά το γεγονός ότι ήταν γνωστές οι σχέσεις του από το παρελθόν με τον Επστάϊν. Δεν έχει τόση σημασία αν η απαίτηση θα βρει στόχο, έχει σημασία ότι ακούστηκε. Δεκαοκτώ μήνες μετά από μια εκλογική νίκη του Στάρμερ, που έμοιαζε με καθαρτήριο, οι δημοσκοπήσεις γρυλίζουν. Και όταν τα γρυλίσματα έρχονται από κάτω, οι επάνω αρχίζουν να κοιτούν τα παπούτσια τους.
Το σκάνδαλο –όπως βαφτίζεται από στόμα σε στόμα– δεν είναι ένα. Είναι ένα χαμηλό βαρομετρικό με μεγάλα σύννεφα. Ένα τέτοιο χαμηλό βαρομετρικό για τη Βρετανία ήταν εκείνο που ονομάζεται «Μάντελσον–Έπσταϊν» και δεν χρειάζεται να αποδειχθεί για να λειτουργήσει, αρκεί να υπονοηθεί. Η πολιτική, άλλωστε, τρέφεται από τα μισόλογα όσο και από τα διαγγέλματα. Κι εδώ το μισόλογα έχουν ουρά. Γιατί δεν αφορά μόνο πρόσωπα, αφορά το ίδιο το σύστημα που τα εξέθρεψε.
Από το Λονδίνο στο Παρίσι και πίσω, η ελίτ αλλάζει σακάκια όπως αλλάζει πτήσεις. Στην άλλη άκρη της ιστορίας, ξεπροβάλλει ο Κολόμ. Απόφοιτος της ENA, παιδί της γαλλικής τεχνοκρατικής αριστοκρατίας, συντονιστής των G20, γρανάζι καλολαδωμένο της παγκόσμιας διακυβέρνησης. Μετά την ήττα Σαρκοζί, πέρασε απέναντι, στον ιδιωτικό τομέα όπως περνούν οι πιστοί από το νάρθηκα στο ιερό. Καμία κατηγορία δεν χρειάζεται για να γίνει σύμβολο. Αρκεί η τροχιά.
Και επειδή οι «καλές» παρέες μεγαλώνουν ο Κολόμ ζήτησε από τον Επστάιν «ιδέες» για συγκέντρωση χρημάτων υπέρ του Λε Μερ, υπουργός οικονομικών της Γαλλίας, χαρακτηρίζοντάς τον «μελλοντικό υποψήφιο για την προεδρία». Μάλιστα ο Λε Μερ, θα ήταν κεντρικό πρόσωπο της γαλλικής πολιτικής σκηνής δεδομένου ότι εξέταζε την υποψηφιότητα του για πρόεδρος το 2027
Διότι αυτό είναι το ζήτημα: οι τροχιές και οι παρές. Πώς άνθρωποι «χωρίς προφανή λόγο» (όπως λένε οι ευγενείς περιγραφές) καταλήγουν τελικά να διασταυρώνονται με τα σκοτεινά κέντρα. Όχι από περιέργεια, αλλά από συνήθεια. Όχι από αμαρτία, αλλά από δικτύωση. Η Δύση έχει χτίσει μια πολιτική κουλτούρα όπου το να «γνωρίζεις» είναι πιο σημαντικό από το να «λογοδοτείς». Και ξαφνικά απόρησε όταν είδε ότι οι γνωριμίες έγιναν βαρίδια.
Μάλιστα οι «βροτολοιγοί» της πολιτικής αρχιτεκτονικής πίστεψαν ότι αυτοί οι άνθρωποι θα περνούσαν κάτω από τα ραντάρ. Ότι ήταν πολύ βολεμένοι για να τους ενοχλήσει κανείς. Ότι η δημοκρατία (αλήθεια τι ευγενική λέξη!) θα τους σκέπαζε σαν πάπλωμα. Μα η δημοκρατία, όταν καταντά διακοσμητική, δεν σκεπάζει, γλιστρά, και κάτω από το χαλί, τα πράγματα μυρίζουν.
Το «σκάνδαλο Έπστάϊν» δεν ξεδιπλώνει απλώς αμαρτίες, ξεδιπλώνει μια βαθύτερη συνθήκη: τις σκιώδεις πτυχές μιας δυτικής δημοκρατίας που έμαθε να λειτουργεί σε καθεστώς πλήρους –και απολύτως νόμιμης– ανομίας. Νόμοι που ψηφίζονται για να μην εφαρμόζονται, θεσμοί που υπάρχουν για να παρακάμπτονται, επιτροπές που συγκροτούνται για να κερδηθεί χρόνος μέχρι να επέλθει η λήθη. Δεν πρόκειται για εκτροπή, πρόκειται για κανονικότητα.
Μήπως, λοιπόν, η δυτική δημοκρατία λειτούργησε για χρόνια ως μια ολιγαρχική, συγκεντρωτική διοίκηση με δημοκρατικό περιτύλιγμα; Μήπως η διαφάνεια ήταν βιτρίνα και η λογοδοσία εθιμοτυπία; Οι αποφάσεις έμοιαζαν να παίρνονται σε σαλόνια με χαμηλό φωτισμό και υψηλές οροφές, ενώ οι πολίτες καλούνταν απλώς να επικυρώνουν, ανά τετραετία, επιλογές που είχαν ήδη γίνει αλλού.
Δεν χρειάζεται να πιστέψει κανείς συνωμοσίες για να δει το πρόβλημα. Αρκεί να κοιτάξει τη γλώσσα. Όταν τα πάντα βαφτίζονται «λάθη», όταν οι ευθύνες «ερευνώνται» μέχρι να ξεχαστούν, όταν οι παραιτήσεις είναι θέατρο και οι επιστροφές ρουτίνα, τότε κάτι έχει στραβώσει. Η πολιτική κουλτούρα γλίστρησε. Όχι από μια μπανάνα, αλλά από τη δική της αυτάρκεια.
Κάποτε η γραφή θα το έλεγε αλλιώς. Και θα έλεγε πως η Ιστορία φορά παπούτσια μεγαλύτερα από τα πόδια της και σκοντάφτει, ενώ τα τηλεοπτικά πάνελ γελούν πικρά συζητώντας την «εικόνα» και όχι την ουσία. Ανάμεσά τους, εμείς, οι πολίτες-κομπάρσοι σε μια παράσταση όπου οι πρωταγωνιστές αλλάζουν, ενώ το έργο μένει το ίδιο.
Και όμως, κάτι τρίζει. Όχι απαραίτητα γιατί αποκαλύφθηκε η αλήθεια, αλλά γιατί ράγισε η σιωπή. Όταν οι ελίτ αρχίζουν να αλληλοδείχνονται, όταν τα ονόματα βγαίνουν από τις λίστες καλεσμένων και μπαίνουν στα πρωτοσέλιδα, τότε η κανονικότητα χάνει τη λάμψη της, και το ραντάρ πιάνει σήματα που παλιά αγνοούσε.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα πέσουν κεφάλια, είναι αν θα αλλάξει το κούρεμα. Αν η δημοκρατία θα ξαναβρεί το νόημά της ή αν θα συνεχίσει να παριστάνει το θυρωρό σε κλειστές λέσχες. Αν η Δύση θα καθαρίσει τη γλίτσα ή θα τη βαφτίσει «λάμψη».
Στο τέλος της ημέρας, η πολιτική δεν κρίνεται από τα σκάνδαλα που επιβιώνει, αλλά από τις συνήθειες που αλλάζει. Κι αν κάτι μας μαθαίνει η εποχή των σκιών, είναι ότι οι σκιές μικραίνουν μόνο όταν ανάβει το φως. Όχι το φως των δελτίων, αλλά εκείνο της λογοδοσίας. Αλλιώς, θα συνεχίσουμε να ξυπνάμε με λερωμένο μαξιλάρι και να το λέμε όνειρο.
Ο Απόστολος Αποστόλου είναι Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Πολιτικής.
Kefalonianews: Ελπίζουμε μετά το διάβασμα να σιχαθήκατε την υπόθεση Επστάϊν που μας βομβαρδίζουν συνεχώς.
