Μια πολιτιστική παρέμβαση του ΤΕΙ αποτελεί το Κέντρο Καλλιτεχνικής Δημιουργίας και Εκπαίδευσης «Κωνσταντίνος Παρθένης». Οι δραστηριότητες του Κέντρου διευρύνονται με την έκδοση του παρόντος έργου για την «Τέχνη της Επτανησιακής Σχολής». Σε αυτή την επιστημονική έκδοση έγινε προσπάθεια να παρουσιασθούν τα έργα των καλλιτεχνών, που αποτελούν εκπροσώπους της Επτανησιακής Σχολής. Στο παρόν έργο δίνεται έμφαση κυρίως στη ζωγραφική ενώ, τόσο για την Ανάδειξη της Γλυπτικής Δημιουργίας στα Επτάνησα, όσο και για την Επτανησιακή Αρχιτεκτονική, θα ακολουθήσουν παρόμοιες εκδόσεις. Το Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ιονίων Νήσων με την προσπάθεια αυτή εμπλουτίζει τη σχετική βιβλιογραφία και προσφέρει σε όλους τους πολίτες τη δυνατότητα να γνωρίσουν την Επτανησιακή Τέχνη –Ζωγραφική, Γλυπτική, Αρχιτεκτονική–, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην ανάδειξη του πολιτιστικού πλούτου της χώρας μας. Η επιστημονική επιμέλεια είναι της αναπληρώτριας καθηγήτριας ιστορίας της Τέχνης Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κ. Δώρα Μαρκάτου.
Κείμενα:  Δώρα Μαρκάτου, Σταλίνα Βουτσινά.

Προλογικό Σημείωμα του τότε Προέδρου του ΤΕΙ κ. Ναπολέοντα Μαραβέγια. Η έκδοση είναι του 2014

ΠΡΟΛΟΓΟΣ Της κ. ΔΩΡΑΣ ΜΑΡΚΑΤΟΥ

Η παρούσα έκδοση για την τέχνη της Επτανησιακής Σχολής συμπίπτει τον εορτασμό των εκατόν πενήντα χρόνων από την ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα, το 1864, και τον πανηγυρικό εορτασμό εφέτος της Εκατονταετίας από την πραγματοποίηση του Πρώτου Πανιονίου Συνεδρίου το 1914 στην Κέρκυρα, στο πλαίσιο τότε των εορτών της Πεντηκονταετίας από την ενσωμάτωση στον εθνικό κορμό. Έτσι η παρούσα έκδοση, αν και δεν εντάσσεται στο πλαίσιο του εορτασμού, αποκτά ιδιαίτερη συμβολική αξία. Αν μάλιστα ληφθεί υπόψη, ότι, από το 1843 που θεμελιώθηκε από τον Κερκυραίο Ανδρέα Μουστοξύδη η έρευνα της επτανησιακής τέχνης και μέχρι σήμερα, δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί ολοκληρωμένη και αδιαμφισβήτητη εικόνα για την προσφορά της στη νεοελληνική τέχνη, αντιλαμβάνεται κανείς, ότι η ανακίνηση ζητημάτων σχετικών με την καλλιτεχνική δημιουργία στα νησιά μας παραμένει επίκαιρη. Στον χρόνο που είχαμε στη διάθεσή μας, στα πλαίσια του προγράμματος «Ανάδειξη του Τεχνολογικού Ιδρύματος Ιονίων Νήσων ως διεθνούς πόλου εκπαίδευσης και καινοτομίας», το οποίο υλοποιείται σταπλαίσια τουΕπιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο – ΕΚΤ) και από εθνικούς πόρους, προσπαθήσαμε να αξιοποιήσουμε την προγενέστερη έρευνα, αλλά και να εντάξουμε στη μελέτη μας υλικό άγνωστο ή ελάχιστα αξιοποιημένο μέχρι τώρα και να το παρουσιάσουμε υπό το φως της σύγχρονης έρευνας. Έτσι συνειδητά δεν εντάξαμε στο Λεύκωμα ορισμένα πολύ γνωστά σημαντικά έργα, ενώ παρουσιάζουμε άλλα αντίστοιχά τους ή ακόμη και έργα τα οποία κρίναμε ότι είναι απαραίτητα, αν και η σημερινή τους κατάσταση είναι προβληματική, όπως συμβαίνει με τα βημόθυρα του Αθανασίου Άννινου στη Μονή Αγίου Ανδρέα Μηλαπιδιάς. Κι αυτό γιατί στόχος μας δεν είναι η έκδοση ενός Λευκώματος με άψογες φωτογραφίες, αλλά η αδρομερής παρουσίαση μιας πτυχής του Επτανησιακού Πολιτισμού που παραμένει εν μέρει άγνωστη και εν μέρει παρεξηγημένη. Πάνω απ’ όλα, όμως, θέλουμε να προσφέρουμε ένα εγχειρίδιο σε κάθε ενδιαφερόμενο, ώστε να αντιληφθεί, πέρα από ιδεολογικές και ερμηνευτικές αγκυλώσεις, τι επετεύχθη στα Επτάνησα στον τομέα των εικαστικών τεχνών τον δέκατο όγδοο και τον δέκατο ένατο αιώνα. Εξυπακούεται ότι, για την πληρέστερη συγκρότηση της ιστορίας της, η οργάνωση ενός ειδικού συνεδρίου αφιερωμένου στην τέχνη της Επτανησιακής Σχολής θα συνέβαλλε τα μέγιστα και θα συνιστούσε γενναία προσφορά στη μελέτη του Επτανησιακού Πολιτισμού γενικότερα. Είναι γνωστό ότι η τέχνη που καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα στα Επτάνησα είναι η ζωγραφική. Και σ’ αυτήν πέφτει το κύριο βάρος στο παρόν πόνημα. Ωστόσο, προκειμένου να δοθεί κατά το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη εικόνα της καλλιτεχνικής δημιουργίας, εντάξαμε στη μελέτη μας και αντιπροσωπευτικά έργα χαρακτικής και γλυπτικής και κάποιες στοιχειώδεις παρατηρήσεις για την αρχιτεκτονική. Τέλος, θεωρήσαμε απαραίτητο να δοθεί επιγραμματικά το χρονικό της υποδοχής και της πρόσληψης της τέχνης της Επτανησιακής Σχολής. Οι εκπρόσωποι της Επτανησιακής Σχολής δραστηριοποιούνται τον δέκατο όγδοο και τον δέκατο ένατο αιώνα. Ωστόσο, μας απασχόλησε και το έργο Επτανησίων οι οποίοι γεννήθηκαν μεν μέσα στα χρονικά αυτά πλαίσια, αλλά μέρος του έργου τους εκτείνεται και στον εικοστό αιώνα. Κριτήριό μας γι’ αυτό ήταν η συνέχιση της παράδοσης, όσον αφορά όχι τόσο στα μορφοπλαστικά μέσα αλλά στο πνεύμα της τέχνης τους και στην παιδεία τους με ρίζες στον Επτανησιακό Πολιτισμό και μέσα στο ιταλικό πολιτισμικό πλαίσιο. Η παρούσα έρευνα και η σύνταξη της μελέτης δεν θα είχε πραγματοποιηθεί χωρίς την ουσιαστική συμβολή της Σταλίνας Βουτσινά, υποψήφιας διδάκτορος στον κλάδο της Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Από τη θέση αυτή την ευχαριστώ θερμά και για την επιστημονική της συνεισφορά και για την άψογη συνεργασία μας. Ιδιαίτερα οφείλω να ευχαριστήσω όλους όσους βοήθησαν να πραγματοποιηθεί η παρούσα έκδοση και διευκόλυναν το έργο μας με κάθε τρόπο, ώστε να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στην υποχρέωση που αναλάβαμε και οφείλαμε να διεκπεραιώσουμε μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο. Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνουμε στα Δημόσια ιδρύματα, στους ιδιωτικούς φορείς και στους συλλέκτες, οι οποίοι μας επέτρεψαν να δημοσιεύσουμε έργα από τις συλλογές τους και οι περισσότεροι μας προσέφεραν και τις αντίστοιχες φωτογραφίες: Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου, Μουσείο Ζακύνθου, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Δημοτική Πινακοθήκη Κέρκυρας, Δημοτική Πινακοθήκη Λευκάδας, Πινακοθήκη Αβέρωφ στο Μέτσοβο, Εθνική Βαλλιάνειο Βιβλιοθήκη, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και Μουσείο ΕΚΠΑ, Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Αθηνών, Μουσείο Ρώμα, Ιερά Μητρόπολη Ζακύνθου, Εκκλησιαστικό Μουσείο Αγίου Ανδρέου Μηλαπιδιάς Κεφαλληνίας, Κοργιαλένειο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο, Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών, Ελληνική Κοινότητα Τεργέστης, Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου, Ίδρυμα Αισθητικής Παναγιώτη και Έφης Μιχελή, Ξενοδοχείο Strada Marina (Ζάκυνθος), Γιάννη Πέρδιο (+ 2014), Οίκο Δημοπρασιών Πέτρου Βέργου και όλους όσους διατηρούν μικρές ιδιωτικές συλλογές και μας εμπιστεύθηκαν έργα τους. Τέλος οφείλω να ευχαριστήσω όσους συνέβαλαν με οποιοδήποτε τρόπο στην έκδοση της παρούσας μελέτης και ιδιαίτερα τη Σοφία Ρήγα, υπεύθυνη του Δημιουργικού – Γραφίστρια, για τη συνεργασία μας κατά τη σελιδοποίηση καθώς και την Κλεοπάτρα Δανιηλίδου, συνεργάτιδα του έργου, για την υποστήριξή της κατά τη διάρκεια όλων των διαδικασιών έρευνας και έκδοσης. Και τελευταίο, αλλά όχι έσχατο, τον Πρόεδρο της Δ.Ε. του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων, καθηγητή Ναπολέοντα Μαραβέγια, ο οποίος είχε την ιδέα της διεύρυνσης των δραστηριοτήτων του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων σε ζητήματα Επτανησιακής Τέχνης και μου ανέθεσε την επιμέλεια της παρούσας έκδοσης.

Δώρα Φ. Μαρκάτου Αναπληρώτρια καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων