Δρ. Γαβριήλ Μανωλάτος

Καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας και Ανάπτυξης

Η εικόνα είναι αμείλικτη. Ολοκληρωτικά κατεστραμμένες πόλεις, άμαχοι κάτω από τα ερείπια, παιδιά που μετατρέπονται σε αριθμούς στα δελτία ειδήσεων. Η Γάζα δεν είναι πλέον μόνο ένα πεδίο πολέμου. Είναι ένα παγκόσμιο σύμβολο και ταυτόχρονα ένα πεδίο σκληρής πολιτικής κρίσης.

Η επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 υπήρξε ένα σοκ χωρίς αμφισβήτηση. Όμως η συνέχεια της σύγκρουσης δεν μπορεί να ερμηνευθεί μόνο ως απάντηση. Υπό την ηγεσία του Μπενιαμίν Νετανιάχου, η στρατιωτική δράση του Ισραήλ εξελίχθηκε σε μια εκτεταμένη επιχείρηση με βαρύτατο ανθρωπιστικό αποτύπωμα, στα όρια της γενοκτονίας και αυξανόμενο διεθνές κόστος. Κατεγράφησαν 19.424 νεκρά παιδιά, επί του τότε συνολικού αριθμού των 67.160 νεκρών. Οι αριθμοί πιθανόν είναι υποεκτιμημένοι  και οι πραγματικοί θάνατοι μπορεί να είναι υψηλότεροι λόγω των αγνοουμένων, των νεκρών κάτω από ερείπια και των έμμεσων θανάτων από πείνα και ασθένειες. Άμαχοι, γυναίκες και παιδιά αποτελούν το μεγάλο μέρος των θυμάτων.

Σε αυτό το σημείο, η συζήτηση μετατοπίζεται. Δεν αφορά μόνο τη νομιμότητα της άμυνας, αλλά τα όρια και τις συνέπειές της.

Τα διαθέσιμα στοιχεία και οι καταγραφές διεθνών οργανισμών συγκλίνουν σε μια πραγματικότητα: υψηλός αριθμός απωλειών αμάχων, εκτεταμένες καταστροφές σε κρίσιμες υποδομές, και μια βαθύτατη ανθρωπιστική κρίση. Αυτά τα δεδομένα δεν παραμένουν εντός των συνόρων της σύγκρουσης. Μεταφέρονται, αναπαράγονται και επηρεάζουν τη διεθνή κοινή γνώμη.

Και εκεί αρχίζει το δεύτερο, λιγότερο ορατό αλλά εξίσου κρίσιμο πεδίο: το κοινωνικό και πολιτικό αποτύπωμα. Η ένταση των εικόνων και η διάρκεια της σύγκρουσης δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η οργή μετατρέπεται εύκολα σε γενίκευση. Σε αυτό το έδαφος, αναπτύσσονται και φαινόμενα αντισημιτισμού, όχι ως άμεση πολιτική επιλογή, αλλά ως επικίνδυνη παρενέργεια μιας σύγκρουσης που χάνει τα όριά της.

Αυτό, αναδεικνύει, τη βαρύτητα των πολιτικών επιλογών και αποφάσεων που λειτουργούν ως καταλύτες.

Η στρατηγική της συντριπτικής ισχύος που επιλέγει ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει ένα εγγενές όριο: όταν η χρήση της παράγει περισσότερη αστάθεια απ’ όση υποτίθεται ότι αποτρέπει, τότε μετατρέπεται σε παράγοντα ανατροφοδότησης της κρίσης. Δεν αποδυναμώνει μόνο τον αντίπαλο. Αναδιαμορφώνει το ίδιο το περιβάλλον της σύγκρουσης, συχνά εις βάρος εκείνου που την εφαρμόζει δημιουργώντας γενικευμένη οργή και φαινόμενα σύγχρονου αντισημιτισμού.

Η ιστορία είναι σαφής σε αυτό το σημείο. Οι συγκρούσεις που ξεφεύγουν από τα όρια της αναλογικότητας και της διάκρισης δεν οδηγούν σε βιώσιμες λύσεις. Δημιουργούν μακροχρόνια τραύματα, νέους κύκλους βίας και μια διαρκή αίσθηση ανασφάλειας.

Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο ποιος έχει στρατιωτικό πλεονέκτημα. Είναι ποιος διαμορφώνει το αύριο. Και σε αυτό το πεδίο, οι επιλογές της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου θα κριθούν όχι μόνο από την αποτελεσματικότητά τους στο παρόν, αλλά από το αποτύπωμά τους στο μέλλον. Ένα μέλλον που, αν συνεχιστεί η ίδια πορεία, κινδυνεύει να είναι πιο ασταθές, πιο πολωμένο και πιο επικίνδυνο για όλους. Και δυστυχώς, η επιλογή της στρατηγικής της συντριπτικής ισχύος του ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν αφορά μόνο στη Γάζα. Εφαρμόζεται και στο Λίβανο και στο Ιράν η ίδια στρατηγική της συντριπτικής ισχύος με την ίδια ένταση και τα ίδια αποτελέσματα, συμμετέχοντος και του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Η ασφάλεια δεν οικοδομείται πάνω στα ερείπια, ούτε η νομιμότητα πάνω στον φόβο. Όταν η ισχύς χρησιμοποιείται χωρίς όρια, παύει να προστατεύει και αρχίζει να υπονομεύει. Και τότε, η ευθύνη δεν είναι αφηρημένη. Έχει ονοματεπώνυμο. Η ιστορία θα καταγράψει όχι μόνο τις πράξεις, αλλά και τις συνέπειές τους. Και αυτές ήδη διαμορφώνουν έναν κόσμο πιο επικίνδυνο απ’ αυτόν που υποτίθεται ότι επιχειρεί να αποτρέψει.

Η βία δεν τελειώνει τη βία. Τη διαιωνίζει. Και κάθε επιλογή που το αγνοεί, δεν οδηγεί στη λύση. Οδηγεί στο επόμενο, αναπόφευκτο, αδιέξοδο.

Τέλος φόρμας