Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image

Kefalonia News | December 15, 2019

Scroll to top

Top

No Comments

Η συνέντευξη του Μάκη Μεταξά (Δεύτερο και τελευταίο μέρος)

Η συνέντευξη του Μάκη Μεταξά (Δεύτερο και τελευταίο μέρος)
KefaloniaNews

Ήταν πέρα και έξω από τις δυνάμεις μου αυτή η συνέντευξη. Είχα την τιμή πριν μερικά χρόνια να μου παραχωρήσει συνέντευξη όλη η πολιτειακή και πολιτική ηγεσία αυτού του τόπου.  Όμως η συνέντευξη αυτή  για μένα ήταν κάτι το πρωτόγνωρο. Αν δεν με βοηθούσε και ο ….συνεντευξιαζόμενος δεν ξέρω τι θα ¨΄εβγαινε¨. Με σοκάρει όμως το γεγονός ότι η εκκλησία άλλη μια φορά παίζει τον γνωστό αντιδραστικό της ρόλο. Κάνω έκλυση κι εγώ προς τον Μητροπολίτη κ. Δημήτριο. Τίποτα  άλλο, απολαύστε την. 

Σπύρος Αλεβιζόπουλος

 

Μάκη ξέρεις το προσωπικό μου ενδιαφέρον για τις αρχαιότητες της περιοχής των Πρόννων, ξέρεις πως  έχω στην διάθεσή μου ένα μεγάλο αρχείο από τις επισκέψεις μου στην περιοχή  που με βοηθά  όταν  γράφω τις «αστοχίες» μου, αλλά παρόλα αυτά πολλά πράγματα να σου πω την αλήθεια δεν τα καταλαβαίνω ούτε τώρα με την υπόθεση της μελέτης του τάφου, αλλά ούτε και για τα όσα έχουν προηγηθεί.

Τι ακριβώς είναι αυτό που δεν έχεις καταλάβει Σπύρο, κάνε μου το πιο συγκεκριμένο.

Με την φασαρία που γίνεται τώρα με τον τάφο γιατί  έχω σχηματίσει την εικόνα πως εσύ είσαι ο μόνος που φωνάζει;   Γιατί δεν παίρνουν θέση ο Περιφερειάρχης οι Αντιπεριφρειάρχες, ο Βουλευτής ο Δήμαρχος, τέλος πάντων δεν είσαι εσύ και ο μοναδικός που έχει λόγο για αυτήν την υπόθεση. Μήπως κάνω λάθος;

Τι εννοείς να πάρουν θέση δηλαδή να βγουν και να πουν στηρίζουμε τον Μεταξά;

Όχι δεν λέω αυτό, αν και θα έπρεπε. Να βγούνε και να πούνε στο Υπουργείο:   εμείς θέλουμε να εφαρμοστεί η μελέτη όπως την ψήφισε το ΚΑΣ. Αυτό ήθελα να σου πω.

Κοίταξε Σπύρο, στην συνάντηση που έγινε στον Πόρο παρουσία της Περιφερειάρχη , των Αντιπεριφεριαρχών, του Δημάρχου και των Αντιδημάρχων αναγνώστηκε ένα ψήφισμα, το έχεις δημοσιεύσει και εσύ που λέει ακριβώς αυτό που μου λες τώρα. Κανένας από τους παρισταμένους θεσμικούς εκπροσώπους μας δεν εξέφρασε την αντίρρηση του και μάλιστα το Δημοτικό Συμβούλιο το υιοθέτησε με σχετική του απόφαση. Επίσης εκατοντάδες συμπολίτες μας και φορείς συνυπέγραψαν αυτό το ψήφισμα  και το έστειλαν στους αρμόδιους τους οποίους θερμά ευχαριστώ  για τον αγώνα που έδωσαν πλάι μας. Πρόσφατα μάλιστα και η Αδελφότητα Κεφαλλήνων και Ιθακησίων Πειραιά  ψήφισε και αυτή αυτό το ψήφισμα. Θέλω να πω πως εάν οι θεσμικοί μας εκπρόσωποι θα είχαν μια άλλη άποψη υποθέτω πως είχαν την ευκαιρία να τοποθετηθούν εκείνο το βράδυ διαφορετικά.

Και εσύ έχεις επαναπαυθεί επειδή δεν αντέδρασαν στο ψήφισμα που πήρατε ότι σε στηρίζουν κιόλας;  Έχεις διατελέσει Νομάρχης Δήμαρχος, Πρόεδρος και ξέρεις που γράφουνε συνήθως οι αρμόδιοι τα  ψηφίσματα αυτά.

Το ξέρω αυτό που λες και για αυτό δεν σταματώ να μάχομαι καθημερινά με κίνδυνο πλέον να χαρακτηριστώ γραφικός.  Έστειλα επιστολές και έγγραφα παντού, πήγα στο Υπουργείο, συνάντησα φίλους μου να βάλουν πλάτη, κάνω ότι μπορώ.

Και τι σου απάντησαν ; Είμαι περίεργος να μάθω.

Ποιοι;

Όλοι αυτοί που μου λες που τους έστειλες έγγραφα ψηφίσματα και επιστολές.

Σε μένα προσωπικά για  όλες  τις  επιστολές και τα έγγραφα που τους έχω στείλει μέχρι στιγμής δεν έχω λάβει γραπτή απάντηση. Ενδεχομένως να έχουν κάνει ενέργειες που να μην τις ξέρω. Αλλά σε μένα και στην Εταιρεία Μελετών Προϊστορικής Κεφαλληνίας δεν έχει έλθει καμία γραπτή απάντηση.

Από κανέναν; Σοβαρολογείς;

Σοβαρολογώ, Δηλαδή τι θέλεις να σου πω πως έλαβα κάτι που δεν έλαβα;  Συζητήσεις μαζί τους βεβαίως και έχω κάνει,  αλλά εάν εννοείς απαντήσεις  σε γραπτό κείμενο που θα μπορέσω να  τις προσκομίσω  δεν έχω. Το μόνο που έχω και είναι ακόμη σε εκκρεμότητα είναι ένα ραντεβού που ενδιαφέρθηκε να κλείσει ο Βουλευτής του νομού μας, ο κύριος Παναγής Καππάτος με την Υπουργό Πολιτισμού προκειμένου να συζητήσουμε μαζί της όλα αυτά τα ανοικτά θέματα.

Ποια είναι η θέση του Βουλευτή;

Ο βουλευτής πήρε θέση δημοσίως και είπε πολύ απλά το αυτονόητο, να γίνει ότι λέει ο νόμος.

Ο Βουλευτής δηλαδή είναι ο μόνος που έχει πάρει θέση;

Δεν ξέρω πως το εννοείς, αλλά ο Βουλευτής είναι ο μόνος μέχρι στιγμής  που ως άριστος νομικός που είναι, ξέρει καλύτερα από τον καθένα  μας ότι στο τέλος της ημέρας σε κάθε κράτος δικαίου ισχύουν τρεις μαγικές λέξεις που είναι : «Ότι λέει ο νόμος».  Εάν το ίδιο ζητούσαν όλοι οι θεσμικοί μας εκπρόσωποι σήμερα δεν θα υπήρχε λόγος να μιλούσαμε για αυτό το θέμα και προφανώς δεν θα αποτελούσε σήμερα μια υπόθεση διένεξης που πολύ φοβάμαι ο περισσότερος κόσμος  την βλέπει σαν μια προσωπική διένεξη και αντιπαράθεση μεταξύ εμένα,  της Εφορίας αρχαιοτήτων, του Μητροπολίτη, των πολιτών και δεν ξέρω ακόμα ποιους άλλους να προσθέσω.

Και εάν δεν ισχύσει ο νόμος και περάσει του Δεσπότη;

Άκουσε φίλε Σπύρο. Εάν δεν ισχύσει ο νόμος υπάρχει θέμα και θα φτάσω όπως σου είπα μέχρι εκεί που δεν φαντάζεσαι.  Εάν όμως το δίκιο είναι με το μέρος του Δεσπότη  δεν το συζητώ, να γίνουν τα νόμιμα. Εγώ δεν τα έχω βάλει με την εκκλησία, ζητώ την εφαρμογή των νόμων για την προστασία και την ανάδειξη του μνημείου σύμφωνα με τις αποφάσεις που έχει λάβει το ΚΑΣ. Τελεία και παύλα.  Δεν θα ήθελα όμως να μιλήσω περισσότερο για αυτό το θέμα γιατί πολύ φοβάμαι μήπως πω κάτι που δεν είναι της στιγμής. Θα σε παρακαλούσα να αλλάξουμε την θεματολογία εάν συμφωνείς και εσύ.

Να αλλάξουμε θέμα, αλλά  γιατί έχω την αίσθηση πως είσαι έτοιμος και εσύ να  συμβιβαστείς;

Να συμβιβαστώ με τι; Με ποιον; Δεν ξέρω εάν σου έχω αφήσει αυτήν την αίσθηση. Οι συμβιβασμοί για μένα πρέπει να υπάρχουν, αλλά εγώ δεν έχω να συμβιβαστώ με κανέναν. Η υπόθεση αυτή δεν είναι προσωπική μου υπόθεση, είναι μια υπόθεση που αφορά την πολιτεία στο σύνολό της, ένας εκ των οποίων βεβαίως είμαι και εγώ. Σε παρακαλώ όμως να μην πούμε περισσότερα για αυτό το θέμα, υπάρχει λόγος .

Μην ξεχνάς πως μου υποσχέθηκες πως θα απαντούσες σε όλες τις ερωτήσεις.

Στο είπα και δεν προσπαθώ να υπεκφύγω απλά νομίζω πως δεν είναι της στιγμής να πω κάτι περισσότερο για ένα θέμα που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Δεν σε πιέζω άλλο. Πάμε τώρα να συζητήσουμε για όσα είχα τότε στο μυαλό μου όταν σου είχα ζητήσει να κάνουμε αυτήν την συνέντευξη και μου είχες υποσχεθεί πως θα μιλήσεις ανοικτά.

Οκ η αλήθεια είναι πως στο είπα, για αυτό είμαι εδώ.  Είμαι  λοιπόν στην διάθεσή σου.

Μια στιγμή να κοιτάξω τις σημειώσεις μου. Πάμε λοιπόν στο κυρίως μενού.

Γιατί το προηγούμενο τι ήταν ;

Ο πρόλογος  

Σοβαρολογείς Σπύρο;  Βρήκαμε δηλαδή παπά να θάψουμε και τους ζωντανούς ;

Μάκη τώρα που σε στρίμωξα δεν μου γλιτώνεις. Κοίτα με στα μάτια και μίλησε  μου ειλικρινά κρύβεται  κάτι τόσο σημαντικό εκεί στα Τζαννάτα;

Ναι κρύβεται καλά το είπες.

Δηλαδή τι είναι αυτό που κρύβεται εκεί και εμείς δεν ξέρουμε.

Εσείς ξέρετε αγαπητέ μου Σπύρο και όσοι έχουν ενδιαφερθεί να μάθουν,  αυτά που η αρχαιολογική σκαπάνη έχει ανασκάψει ή το σωστότερο αυτά που έχει ανακοινώσει. Προφανώς και δεν ξέρετε τα υπόλοιπα, αλλά και αυτά που ξέρετε δυστυχώς δεν τα έχετε ορθά αξιολογήσει.

Δηλαδή εμείς φταίμε τώρα;

Όχι δεν είπα αυτό, ίσως και να είναι λάθος η διατύπωση. Εκείνο που θέλω να πω είναι πως οι υπεύθυνοι αρχαιολόγοι που ανέσκαψαν στην επίδικη περιοχή έχουν τοποθετηθεί  σε γενικές γραμμές και είπαν και έγραψαν πολύ σημαντικά πράγματα που δυστυχώς μπορώ να πω πέρασαν «σκοπίμως απαρατήρητα», (τα «σκοπίμως απαρατήρητα» παρακαλώ βάλε τα όταν απομαγνητοφωνήσεις αυτήν την συνέντευξη μέσα σε αγκύλες).

Για ποια κείμενα αναφέρεσαι;

Μια στιγμή. Επίτρεψε μου να επικαλεστώ τώρα και τις δικές μου σημειώσεις. Θα σου αφήσω αυτά τα χαρτιά για να τα αντιγράψεις. Σου διαβάζω λοιπόν καλέ μου φίλε:

Ο αρχαιολόγος και ανασκαφέας του τάφου Δρ Λάζαρος Κολώνας[i] σε διάφορα συνέδρια και διαλέξεις έχει δηλώσει: «Τα αρχαιολογικά ευρήματα και η ένταξη του τάφου στην ΥΕ ΙΙΙΑ-Β περίοδο σηματοδοτούν την ύπαρξη ενός ισχυρού μυκηναϊκού κέντρου…., τα δεδομένα που έχουμε με βάση την έρευνα μας συνηγορούν στο να θεωρήσουμε ότι εδώ βρισκόταν το επίκεντρο της εξουσίας όχι μόνο για το νησί της Κεφαλονιάς, αλλά και για την ευρύτερη περιοχή του κεντρικού Ιονίου»[ii]. Σε μια νεότερη ανακοίνωση (2008) ο Λάζαρος Κολώνας αναφερόμενος στη σπουδαιότητα τόσο του θολωτού τάφου, όσο και του κτιστού θαλαμωτού τάφου/οστεοφυλακίου, που ανέσκαψε δίπλα στον θολωτό τάφο, τονίζει τα εξής: «παίρνοντας αφορμή από την χωρίς αρχαιολογικά τεκμήρια παρατηρηθείσα τον τελευταίο καιρό κινητικότητα γύρω από την υπόθεση της ταύτισης της θέσης της Ομηρικής Ιθάκης, πρέπει να θυμίσω στη διεθνή επιστημονική κοινότητα ότι απάντηση στο ζήτημα αυτό μπορεί να δώσει μόνο ο σπουδαίος βασιλικός τάφος που αποκαλύφθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ΄90 στα Τζαννάτα Πόρου Κεφαλληνίας»[iii]. Εκεί διαπιστώνει ότι είναι «βέβαιο πλέον ότι στην περιοχή των Τζαννάτων η μυκηναϊκή παρουσία είναι μακρόχρονη και έντονη, και σηματοδοτεί την ύπαρξη εκεί ενός σπουδαίου μυκηναϊκού κέντρου που οπωσδήποτε σχετίζεται με την υπόθεση της Ομηρικής Ιθάκης».[iv]

Ο έτερος αρχαιολόγος και ανασκαφέας των πρώτων οικιστικών εγκαταστάσεων  πέριξ του τάφου Δρ Αντώνιος Βασιλάκης[v] μετά την περαίωση της πρώτης φάσης των ανασκαφών δήλωσε:

«Η μέχρι τώρα αρχαιολογική έρευνα στην Κεφαλονιά και στην Ιθάκη παρουσιάζει την εξής, περίπου, εικόνα: Η Ιθάκη ήταν τμήμα του μυκηναϊκού κόσμου και ευρήματα της εποχής προέρχονται από τέσσερις θέσεις: τα Πηλικάτα, τις Τρεις Λαγκάδες, τη σπηλιά του Λουίζου (Πόλις) και τον Αετό. Σε καμία από τις θέσεις αυτές δεν ανακαλύφθηκε μέχρι σήμερα κάποιο μεγάλο οικοδόμημα της Μυκηναϊκής Περιόδου. Στην Κεφαλονιά, που ήταν το πιο σημαντικό κέντρο του μυκηναϊκού κόσμου στη Δυτική Ελλάδα, έχουν ανακαλυφθεί και ανασκαφεί πάνω από 60 θαλαμωτοί και θολωτοί τάφοι, που χρονολογούνται από το 1600 μέχρι το 1100 π.Χ. Οι τάφοι βρίσκονται σε συστάδες στα Μαζαρακάτα, στη Λακκίθρα, στα Κοκολάτα, στα Μαυράτα, στα Μεταξάτα, στην Κοντογεννάδα και αλλού. Με εξαίρεση ένα χαμένο σήμερα μικρό σπίτι στα Σταροχώραφα Κρανιάς, έναν αμφίβολο τοίχο σπιτιού (;) στους Αγίους Θεοδώρους Σάμης, και ένα ακόμη οικιστικό κατάλοιπο στη ΒΙ.ΠΕ. Αργοστολίου, σε καμιά από τις άλλες θέσεις δεν έχει ανασκαφεί ή εντοπιστεί οικισμός ή έστω ένα οικοδόμημα μυκηναϊκών χρόνων. Ωστόσο η Νοτιοανατολική Κεφαλονιά, με τον ηγεμονικό θολωτό τάφο στο Μπούρτζι Τζαννάτων και το ελλειψοειδές μέγαρο στη Ρίζα Τζαννάτων που ανασκάψαμε εμείς, φαίνεται ότι ήταν η σημαντικότερη θέση (κέντρο) της Μυκηναϊκής Εποχής σε όλη την επικράτεια του Οδυσσέα»[vi]

«Είμαστε αισιόδοξοι ότι έχουμε να παρουσιάσουμε στον κόσμο ένα σημαντικό μνημείο. Χρονολογείται σε μία πολύ σημαντική για την ιστορία του τόπου εποχή. Είναι η εποχή που εμείς οι Αρχαιολόγοι ονομάζουμε Υστεροελλαδική ή αλλιώς Μυκηναϊκή. Έχουμε πάρα πολλά νέα στοιχεία, που συμπληρώνουν και τροποποιούν κάποια πράγματα για την ιστορική εξέλιξη στα νησιά του Οδυσσέα, Μέχρι τώρα λέγαμε γενικότητες, στηριγμένοι στα νεκροταφεία της εποχής αυτής, στα Μαζαρακάτα, στη Λακύθρα και στον κοντινό μας βασιλικό θολωτό τάφο! Τώρα μπορούμε να μιλάμε για ένα μεγάλο κτίριο, το οποίο μας δίνει σιγά-σιγά την ιστορία του και τη ζωή των ανθρώπων που το χρησιμοποίησαν και χρησιμοποιήθηκε στο 14ο και 13ο αιώνα π.Χ. Εάν δεχτούμε την υπόθεση να είναι αλήθεια ότι η διήγηση και η περιγραφή του Ομήρου, η αναφορά του στην επικράτεια των Κεφαλλήνων με έδρα την Κεφαλονιά, το μεγαλύτερο νησί, στο οποίο ηγεμόνας-άνακτας στον Όμηρο ήταν ο Οδυσσέας, με την ανακάλυψη του μυκηναϊκού μεγάρου στα Τζαννάτα θέτουμε μία σοβαρή υποψηφιότητα για την έδρα της επικράτειας του Οδυσσέα με πολλά αδιάσειστα τεκμήρια στηριγμένα σε επιστημονική ανάλυση και μελέτη πλούσιων ευρημάτων, τόσο αρχιτεκτονικών, οικοδομικών ή ακίνητων όσο και κινητών, των οποίων η μελέτη έχει αρχίσει και συνεχίζεται».[vii]

Ασχέτως εάν συμφωνείς ή διαφωνείς με αυτά τα κείμενα είναι κάτι που δεν καταλαβαίνεις;

Εγώ τα ξέρω σε γενικές γραμμές αυτά τα κείμενα, εάν συμφωνώ ή όχι το ξέρεις πολύ καλά. Εγώ όμως παρίσταμαι εδώ ως ο δικηγόρος του διαβόλου, για να θυμηθούμε τον συχωρεμένο τον Φώτη Χαλιώτη.

Να γίνω τότε και εγώ για λίγο ο δικηγόρος του Διαβόλου και να αντιστρέψουμε για λίγο τους ρόλους;

Και εσύ διάολος; Σαν πολλοί διάολοι δεν μαζευτήκαμε αυτό το δωμάτιο;

Δικηγόροι του Διαβόλου είπαμε όχι διάολοι. Κάνε μου την χάρη βρε Σπύρο και απάντησέ μου σε  παρακαλώ. Η Αρχαιολογική σκαπάνη  έψαχνε ή δεν έψαχνε πάνω από διακόσια χρόνια για εντοπίσει σε όλα τα νησιά του Ιονίου τα ίχνη εκείνου το Μυκηναϊκού κέντρου που περιγράφεται στα Ομηρικά Έπη;

Ας πούμε από την εποχή του Σλήμαν μέχρι τα χρόνια μας

Βρέθηκε λοιπόν ή όχι ένα μυκηναϊκό κέντρο στην δυτική νησιωτική Ελλάδα; Η απάντηση για να μην σε κουράζω είναι πως βρέθηκε.

Που βρέθηκε λοιπόν σύμφωνα με τις δηλώσεις των αρχαιολόγων που το ανέσκαψαν ;  Στο λεκανοπέδιο των Τζαννάτων είναι η απάντηση.

Έχει σχέση με το αναζητούμενο κέντρο της Ομηρικής Ιθάκης; Προφανώς και έχει σύμφωνα με τις δηλώσει του υπεύθυνων αρχαιολόγων που σου διάβασα  μόλις πριν λίγο

Έχει σχέση το μνημείο αυτό με την θέση που θα πρέπει να βρισκόταν το κέντρο της Ομηρικής Ιθάκης;  Η απάντηση  είναι πως έχει .

Που γράφεται αυτό; Στην επίσημη σελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού Πάρε και διάβασε την σελίδα που έχω τυπώσει για να σου την αφήσω επειδή ήξερα πως θα με ρώταγες μαζί με την ηλεκτρονική της διεύθυνση για να μπορεί να την διαβάσουν οι αναγνώστες σου.

http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=5752&era=1&group=9&fbclid=IwAR3uekhS3bN6xWdFgd3i5p0OG5BT7yERqYOwEVATmIN6jK3jcFTc3ItgyLs

Τι θέλεις να σου πω και άλλα;

Τι είναι λοιπό αυτό που δεν καταλαβαίνουν αγαπητέ μου Σπύρο;

Εμένα με ρωτάς ; Εσένα κάλεσα για να μας απαντήσεις.

Να σου απαντήσω λοιπόν Σπύρο. Αυτά που έχουν ανασκαφεί αλλά και αυτά που δεν έχουν ανασκαφεί, αλλά λίγο πολύ έχουν αξιολογηθεί, χαλάνε εντελώς το μέχρι χθες  αφήγημα,  δόγμα,  πες το όπως θέλεις, που ήθελε  το αναζητούμενο από την αρχαιολογική σκαπάνη μυκηναϊκό  κέντρο να βρισκόταν στην σημερινή Ιθάκη,  που όλοι βέβαια  ξέρουμε ότι δεν υπάρχει  και εάν υπήρχε μετά από διακόσια και πάνε χρόνια ανασκαφών θα είχε εντοπιστεί.

Η αδυναμία του εντοπισμού αυτού του πολυτραγουδισμένου μυκηναϊκού κέντρου της εποχής του Οδυσσέα αφού στάθηκε αδύνατον να εντοπισθεί  στην σημερινό νησί της Ιθάκης θεωρήθηκε ότι υπήρξε ποιητική αδεία  ως ένα φανταστικό σκηνικό  στην υπηρεσία της αφήγησης των ομηρικών κειμένων και το δικαιολόγησαν ως ένα συνειδητό αρχαϊσμό ενός ποιητή  η ποιητών των  πρώιμων ιστορικών χρόνων. Τώρα ποιο αναλυτικά σου λέω τούτο

Μάκη να σε διακόψω για λίγο. Εάν συνεχίσεις έτσι εγώ θα πρέπει να γράφω καμία βδομάδα  Πές μας σε παρακαλώ τι αλλάζει για να μπορεί να καταλάβει ο αναγνώστης που θα διαβάσει αυτό το κείμενο και γιατί οι ανασκαφές στα Τζαννάτα είναι τόσο σημαντικές. Τι ανατροπές φέρνουν;  δεν ξέρω εάν το διατυπώνω σωστά.

Απολύτως σωστά το διατυπώνεις Σπύρο . Βέβαια μου ζητάς να πω με δύο λόγια κάτι που καλύπτεται μόνο με ένα βιβλίο. Αλλά εάν θα μπορούσα να το πω με μια πρόταση θα έλεγα ότι αυτό που βρίσκεται στα Τζαννάτα μας βοηθά να κατανοήσουμε, να επαληθεύσουμε τα πραγματικά δεδομένα της τοπογραφίας  της ύστερης εποχής του χαλκού,  δηλαδή κατά την μυκηναϊκή περίοδο, κυρίως για στην δυτική νησιωτική Ελλάδα και ειδικότερα για τον στενό πυρήνα εντός και πέριξ του άστεως της λεγόμενης Ομηρικής Ιθάκης. Παράλληλα τα νέα δεδομένα που προκύπτουν μας βοηθούν για την επιχείρηση της όσο το δυνατόν πλησιέστερης επαναχρονολόγησης  της εποχής που φαίνεται πως συντάχθηκε ο βασικός κορμός  των λεγόμενων Ομηρικών επών .

Μάκη σε παρακαλώ  μπορείς να μας το πεις ποιο απλά;

Σπύρο πόσο ποιο απλά θέλεις να το πω;

Όχι για μένα για αυτούς που θα μας διαβάσουν

Να το πω διαφορετικά τότε. Αυτό που βρέθηκε στα Τζαννάτα  είναι η Λυδία λίθος για την επαλήθευση της ομηρικής τοπογραφίας.  Δηλαδή η τοπογραφία  των  Ομηρικών επών φαίνεται τώρα ότι είναι όντως αληθής και όχι αληθοφανής.  Τα ομηρικά έπη δεν ήταν δηλαδή ένα ποιητικό δημιούργημα  που για τις ανάγκες της διήγησης επικαλέστηκαν ή κουβαλούσαν  ξεθωριασμένες μνήμες  από ένα απόμακρο παρελθόν, τουλάχιστον ως προς τα τοπογραφικά τους δεδομένα.   Οι περισσότεροι  σήμερα πιστεύουμε πως τα  συνέθεσαν ένας ή περισσότεροι του ενός ποιητές  στα πρώιμα ιστορικά χρόνια.  Αυτό δεν μας έχουν μάθει; Η επικρατούσα  άποψη  δεν λέει αυτό; ναι ή όχι ;

Ναι αυτό λέει.

Τώρα άκουσε φίλε μου αυτό που πραγματικά  φέρνει τις οδύνες.

Η επαλήθευση αυτή μας αναγκάζει εκ των πραγμάτων  να επανεξετάσουμε την χρονολόγηση της σύνταξης των Ομηρικών επών. Και αυτό δεν το λέω εγώ, δεν είναι προϊόν  δικής  μας έρευνας και δεν θα μπορούσε εξ άλλου να ήταν, δεν έχουμε αυτές τις δυνατότητες. Δόξα το θεό υπάρχουν σήμερα επιστήμονες που έχουν τα εργαλεία και τις δυνατότητες να μας δώσουν αυτήν την πληροφόρηση και είμαι πολύ ευτυχής που μας έχουν εμπιστευτεί τις εργασίες τους και μπορούμε να μιλάμε έστω και  επιγραμματικά σήμερα  για αυτό το θέμα.

Ας ξαναγυρίσουμε όμως στην επικρατούσα άποψη  η οποία επαναλαμβάνω θέλει τα Ομηρικά έπη να είναι μια ποιητική σύλληψη των ιστορικών χρόνων. Ε λοιπόν δεν φαίνεται πλέον να είναι έτσι.  Αυτές οι πέτρες της εποχής του χαλκού στα Τζαννάτα έχουν μια σπάνια ιδιαιτερότητα. Είναι ομιλούσες πέτρες, οι περισσότερο ομιλούσες πέτρες από πολλές άλλες της εποχής τους, που μαρτυρούν και αποκαλύπτουν  περισσότερα από όσα νομίζαμε.

Με άλλα λόγια αγαπητέ Σπύρο οι πέτρες αυτές που γίνεται τόσο μεγάλη μάχη για την προστασία και την ανάδειξή τους μας βοηθούν να ξεναδιαβάσουμε τα κείμενα αυτά με μια άλλη οπτική ματιά  που ενδεχομένως, για να μην πω με βεβαιότητα, θα μας οδηγήσουν σε μια εντελώς νέα θεώρηση των πραγμάτων.

Αυτό είναι που τρομάζει πολλούς που έχουν επενδύσει τα ρέστα τους όπως λένε οι χαρτοπαίκτες στην λεγόμενη επικρατούσα άποψη. Είναι αυτά που γνωρίζουμε όλοι μας έτσι όπως μας τα έμαθαν στο γυμνάσιο ή στο πανεπιστήμιο για όσους ακολούθησαν θεωρητική κατεύθυνση η οποία άποψη ειρήσθω εν παρόδω ακόμη και χωρίς τα δεδομένα που προκύπτουν από την αξιολόγηση του μυκηναϊκού κέντρου των Τζαννάτων έχει αρχίσει να καταρρέει.

Αυτό το αφήγημα για όσους παρακολουθούν τα νέα δεδομένα που μας προσφέρουν οι εκατοντάδες διεπιστημονικές έρευνες της νέας γενιάς των επιστημόνων που έρχονται και οι οποίοι κακά τα ψέματα μπορούν και έχουν τα εργαλεία για να σκανάρουν  στις μέρες μας με μεγαλύτερη δυνατή ευκρίνεια το παρελθόν μας, δηλαδή την λεγόμενη προϊστορική περίοδο, καταρρέει αγαπητέ μου Σπύρο. Αυτό που ζούμε σήμερα, αυτό που βιώνουμε σήμερα, είναι οι οδύνες  όταν γεννιέται το νέο και  πεθαίνει το παλαιό. Βεβαίως  αυτό μέλλει να κριθεί μέσα από τα μελλοντικά συνέδρια που θα γίνουν και τις ανακοινώσεις που θα ακολουθήσουν, αλλά τολμώ να κάνω αυτήν την πρόβλεψη και στο μέλλον θα κριθώ επ’ αυτής.

 Αργά η γρήγορα εάν αυτό που λες  είναι η αλήθεια δεν θα φανεί;

Να μην έχεις καμία αμφιβολία  πως αυτό θα γίνει. Στην σύγχρονη εποχή που ζούμε με τις πύλες του διαδικτύου ανοικτές, τίποτα δεν μπορεί πλέον να κουκουλωθεί. Προφανώς και θα φανεί, καταγράφεται ήδη σε πολλές επιστημονικές εργασίες που η κάθε μια τους προσθέτει ένα κομμάτι στο συνολικό πάζλ  της νέας εικόνας που θα δούμε να αναδύεται στα επόμενα χρόνια, μην ξεχνάς όμως ότι στις μέρες μας εξακολουθεί να είναι ακόμη ισχυρή η επικρατούσα άποψη με ότι σημαίνει αυτό.

Αυτό που συμβαίνει με τον τάφο δεν σε έχει βάλει σε σκέψεις ότι κάτι άλλο πολύ πιο σημαντικό είναι αυτό που τους ενοχλεί;  Τρομάζουν και ερεθίζονται μόνο και μόνο στο άκουσμα  όταν  λέγεται ότι ο τάφος αυτός είναι ένα κορυφαίο μνημείο . Δεν σου λέω τι σου σέρνουνε  όταν αφήνεις υπόνοιες  ότι αυτός ο τάφος  ενδεχομένως να είναι και ο τάφος του Οδυσσέα. Ας το αφήσουμε όμως αυτό. Άκουσα ότι ο εδώ Έφορος αρχαιοτήτων διαδίδει όπου σταθεί και όπου βρεθεί τάφοι σαν και αυτόν υπάρχουν εκατοντάδες στην Πελοπόννησο και ότι δεν συμμερίζεται όσους μιλάνε υπέρμετρα για την σημαντικότητα  αυτού του μνημείου.

Το άκουσα και εγώ μου το επιβεβαίωσαν αρκετοί, τα ίδια μου είπαν λέγει εσχάτως τώρα τελευταία και ο Μητροπολίτης. Σέβομαι  την  η άποψή τους  αλλά θα τους παρακαλούσα αυτά που λένε  να τα έλεγαν  μπροστά στον  ανασκαφέα του μνημείου ή έστω σε ένα Συνέδριο παρουσία του ανασκαφέα  για να πάρουν την απάντηση ή καλύτερα να τα γράψουν και να τα δημοσιεύσουν  για να μπορούνε να αξιολογηθούνε οι θέσεις τους, ιδιαιτέρως  θα έλεγα από τις νέες γενιές που έρχονται .

Την δική σου θέση θα ήθελα να ακούσω.

Τι να την κάνεις την δική μου θέση αγαπητέ μου Σπύρο. Είπαμε ότι θα αποφύγω να αξιολογήσω αρχαιολογικά δεδομένα έστω και εάν αυτά έχουν δημοσιευθεί. Τάφοι μικρότεροι και μεγαλύτεροι προφανώς υπάρχουν στην Πελοπόννησο αλλά κάθε μνημείο έχει την δική του ιδιαιτερότητα και σημασία και αξιολογείται πάντα σε σχέση με τον χώρο που βρίσκεται και την εποχή του. Θα συμβούλευα όσους μιλούν για αυτό  το μνημείο καλό είναι να ρωτήσουν τους αρχαιολόγους που ανέσκαψαν αυτήν την περιοχή ή καλύτερα να διαβάσουν αυτά που έχουν  μέχρι στιγμής δημοσιεύσει για να μην εκτίθενται.

Ως προς την διασύνδεση του τάφου με τον μύθο του Οδυσσέα δεν θα τοποθετηθώ τώρα, Δηλαδή έχουμε τοποθετηθεί στην νέα μας μελέτη που συγγράφουμε με την σύζυγό μου Hettie Putman Cramer η οποία δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί. Εκλαϊκευμένα τμήματα αυτής της μελέτης αναρτούμε κατά διαστήματα στο blog  http://homericithaca.blogspot.com/ Σε μια από τις επόμενες αναρτήσεις θα υπάρχει μια σχετική αναφορά και για αυτό δεν θα μιλήσω σε αυτή την στιγμή.

Αλλού είναι όμως το πρόβλημα που τους ερεθίζει και αυτό που τους ερεθίζει είναι η θέση του μνημείου. Είναι και κάτι άλλο αλλά δεν θα το πω τώρα, θα το πω αργότερα και στην ώρα του. Δεν έχουν όμως το κουράγιο να το πουν ευθέως και επειδή δεν μπορούν  να το πουν συμπεριφέρονται όπως την αλεπού. Τι  λέει ο λαός μας;  όσα δεν σώνει η Αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια .

ΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΧΤΥΠΑΝΕ (γράψε το αυτό με κεφαλαία σε παρακαλώ  όταν κάνεις την απομαγνητοφώνηση)  και για αυτό γίνεται αυτός ο πόλεμος με το χωράφι, και βεβαίως με την θόλο που αρνούνται να την κάνουν για να μην γίνει ποτέ το μνημείο προορισμός καθώς επίσης με ότι έχει να κάνει με τον αρχαιολογικό πλούτο της περιοχής. Επαναλαμβάνω ΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ πολεμάνε και το κάτι άλλο που θα το πω όπως σου είπα αργότερα και στην ώρα του.

Δίνουν σκληρό αγώνα για να μην γίνει ο χώρος  αυτός τόπος ορατός στο ευρύ κοινό. Υποβαθμισμένες εγκαταστάσεις θέλουν να φτιάξουν εκεί και όχι έναν σύγχρονο χώρο που θα τιμά την χώρα μας και το μνημείο. Τον τόπο και τις μνήμες που κουβαλά αυτός ο τόπος πυροβολούνε μαζί με τα πόδια τους , (υπογράμμισέ το σε παρακαλώ  αγαπητέ μου  Σπύρο)  αυτός είναι ο στόχος τους.

Και για να κατανοήσει  και ο πλέον ανυποψίαστος πολίτης που θα διαβάσει αυτήν την συνέντευξη αυτά που σου λέω σε προσκαλώ να κάνουμε μαζί μια άσκηση εργασίας

Εάν υποθέσουμε ότι ο τάφος αυτός είχε βρεθεί στην σημερινή Ιθάκη. Μπορείς σε παρακαλώ να μου πείς πως θα τον ονόμαζαν;

Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία «τάφο του Οδυσσέα» θα τον ονόμαζαν και θα είχαν και δίκιο, εδώ αποκαλούν  ανάκτορο του Οδυσσέα έναν πύργο  της Ρωμαϊκής περιόδου  εάν δεν κάνω λάθος έτσι δεν είναι;

Όχι δεν κάνεις λάθος πύργος των Ελληνιστικών και των Ρωμαϊκών χρόνων είναι. Τάφο του Οδυσσέα  λοιπόν θα τον έλεγαν εντός και εκτός εισαγωγικών έστω και εάν ο Οδυσσέας ήταν ή δεν ήταν ενδεχομένως  όπως πολλοί ισχυρίζονται και ενδεχομένως και  να έχουν δίκιο ένα υπαρκτό φυσικό πρόσωπο εκείνης της εποχής. Έτσι ακριβώς  όπως λένε σήμερα ο τάφος του Νέστορα ο τάφος του Αγαμέμνονα κτλ.   Έχεις αντίρρηση  με αυτόν το συλλογισμό;

Συμφωνώ μαζί σου, θέλω να δω που θα καταλήξεις.

Τι θα έκαναν για αυτό το μνημείο Σπύρο εάν είχε εντοπισθεί στην Ιθάκη; Δεν θα έκαναν προφανώς ότι έχουν κάνει αντίστοιχα για τους λεγόμενους τάφους του Νέστορα του Αγαμέμνονα κτλ. Θα τα έκαναν και μάλιστα  εγώ πιστεύω και με το παραπάνω γιατί ο Οδυσσέας ως όνομα είναι ένα όνομα με ασύλληπτη παγκόσμια αναγνωρισιμότητα. Είναι ένα από τα μεγαλύτερα brand name για να χρησιμοποιήσω την διεθνή ορολογία που έχει η Ελλάδα .

Μπορείς να φανταστείς τους χιλιάδες επισκέπτες που θα επισκέπτονταν αυτό το μνημείο κάθε χρόνο εάν ήταν στην Ιθάκη; Το φαντάζεσαι υποθέτω.  Ο μελετητής που θα έκανε την μελέτη αυτού του μνημείου για την Ιθάκη πόσες θέσεις παρκινγκ θα έπρεπε να υπολογίσει; Πόσες τουαλέτες , τι χώρους υποδοχής και ανάδειξης του μνημείου θα έπρεπε να προβλέψει;

Τι κάναμε εμείς αγαπητέ μου φίλε; Προβλέψαμε το τι θα συμβεί σε λίγα χρόνια ή στο εγγύς μέλλον εκεί στα Τζαννάτα και με βάση αυτήν την πρόβλεψη προσπαθήσαμε να φτιάξουμε μια μελέτη που θα αντέξει στον χρόνο και στα όσα πρόκειται να συμβούν. Να μην την πάθουμε όπως την πάθαμε με το λιμνοσπήλαιο της Μελισσάνης και τρέχουμε τώρα και δεν προφτάνουμε επειδή δυστυχώς δεν προβλέψαμε το τι θα επακολουθήσει και ακόμα δεν έχουμε δει τίποτα.

Τι είναι αυτό που δεν καταλαβαίνεις Σπύρο και στο πρόσωπό σου ο κάθε αναγνώστης που θα κάνει τον κόπο να διαβάσει αυτήν την συνέντευξη;

Μάκη σε καταλαβαίνω, αλλά που νομίζεις πως ζεις; Στην Ολλανδία από την εποχή που ήσουν νέος; Εδώ είναι το Ελλαδιστάν  η Ελλάδα του κάθε μην αρχίσω και λέω ονόματα  που φταίς και εσύ για αυτά που ζούμε τώρα  και του κάθε σκατόψυχου που θέλει να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα. Εγώ στα έλεγα από χρόνια,  εσύ δεν με πίστευες όπως και πολλοί που διοικήσατε αυτά τα νησιά  και λυπάμαι γιατί σε βλέπω τώρα να είσαι τόσο θυμωμένος αλλά και  τόσο προβληματισμένος ταυτόχρονα. Δεν ξέρω πόσο και εάν θα βοηθήσει αυτή η συνέντευξη για να ξυπνήσει η Κεφαλλονίτικη υπερηφάνεια.  Δεν το ξέρω, αλλά εγώ θέλω να ξέρεις πως είμαι δίπλα σου, για αυτό σε πίεζα μήνες τώρα να μου δώσεις αυτή την συνέντευξη. Να σε βοηθήσω ήθελα.

Σε ευχαριστώ πολύ Σπύρο, ήταν τιμή μου που μου διέθεσες τον  χρόνο σου για  να πούμε όσα είπαμε, μακρηγορήσαμε ίσως, σε ευχαριστώ επίσης γιατί μου έδωσες την ευκαιρία και έβγαλα ένα βάρος που με βάραινε μέσα μου. Μου έλεγε πριν μερικές μέρες ο φίλος μου ο Κώστας  Ζαπάντης. Οραματίζομαι την ημέρα που θα βρεθεί εκείνος ο άνθρωπος που θα έχει το πολιτικό βάρος αλλά και την παιδεία να καταλάβει τι κρύβεται εκεί στα Τζαννάτα  και να πάρει την ιστορική ευθύνη  να  πει, είμαι εδώ  είμαι δίπλα σας προχωράτε όπως  έκανε κάποτε  ο  τότε Πρωθυπουργός  Κωνσταντίνος Καραμανλής με τον αείμνηστο αρχαιολόγο Μανώλη Ανδρόνικο στηρίζοντάς τον για να ξεκινήσουν  οι ανασκαφές στην Βεργίνα. Θα μου πεις άλλα χρόνια άλλες εποχές άλλοι άνθρωποι.

Αυτήν την ημέρα μπορώ να σου πω την οραματίζομαι και εγώ αλλά με αυτά τα μυαλά και με αυτούς που έχουμε μπλέξει τώρα τελευταία  στο νησί μας ξέχασέ το.  Το παρήγορο είναι πως οι νέες γενιές που θα έλθουν θα είναι καλύτερες από  τις δικές μας και είμαι βέβαιος ότι θα προστατέψουν τις μνήμες τους τόπου τους και θα να κάνουν όσα δεν κάναμε ή δεν θα προλάβουμε να κάνουμε εμείς.

Πριν κλείσουμε αυτήν την συνέντευξη και επειδή ο πολύ κόσμος δεν ξέρει πρόσωπα και πράγματα και ενδεχομένως να προστρέξει και να βγάλει λάθος συμπεράσματα διαβάζοντας όλα αυτά που μας πληγώνουν και μας προσβάλουν, θέλω να καταθέσω τον απόλυτο σεβασμό μου στο επιστημονικό έργο της αρχαιολογικής κοινότητας και τον τιτάνιο αγώνα που δίνει για την προστασία και την ανάδειξη της μνημειακής μας κληρονομιάς, το οποίο δεν θα σταματήσω ποτέ να μνημονεύω και να υπολήπτομαι. Οι Έλληνες αρχαιολόγοι εξακολουθούν να είναι και σήμερα το τελευταίο καταφύγιο που απέμεινε στις δομές του Ελληνικού κράτους για την διάσωση και την ανάδειξη αυτής της πατρίδας και κρατώ στην μνήμη μου τις καλύτερες των αναμνήσεων που είχαμε μαζί τους ως οικογένεια όλα αυτά χρόνια. Οι κακές στιγμές πάντα θα υπάρχουν για να επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

Σε ευχαριστώ και εγώ Μάκη. Μην ξεχνάς πως είμαι δίπλα σου και μου χρωστάς ακόμη μερικές  απαντήσεις .

Την επόμενη φορά Σπύρο, αρκεί να είμαστε όρθιοι.

 

[i] Ο αρχαιολόγος Δρ. Λάζαρος Κολώνας  Σπούδασε αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Διετέλεσε Προϊστάμενος της ΣT΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων (Δυτ. Ελλάδα, Ιόνια). Την περίοδο 2000-2005 διετέλεσε Γενικός Διευθυντής Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού. Από το 1991 διενήργησε ανασκαφική έρευνα στη θέση Μπούρτζι Τζαννάτων Πόρου της νήσου Κεφαλληνίας, όπου ανέσκαψε τον ηγεμονικό θολωτό τάφο της μυκηναϊκής περιόδου με σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα.
Κατά την δεκαετία του 1970 συμμετείχε στην διερεύνηση του θαλάσσιου βυθού του Ιονίου και Μυρτώου Πελάγους μαζί με τον εξερευνητή Ζακ Υβ Κουστώ. Διατύπωσε την επιστημονική θέση για την ύπαρξη ενός μυκηναϊκού κέντρου στην νοτιανατολική Κεφαλληνία με υπερτοπική σημασία ταυτίζοντάς το με την θέση που θα έπρεπε να αναζητηθεί ο εντοπισμός του κέντρου της Ομηρικής Ιθάκης. Μετά από ευδόκιμη θητεία στο Υπ.Πο συνταξιοδοτήθηκε με τον τίτλο του Επίτιμου Γενικού Διευθυντού Αρχαιοτήτων του Υπ.Πο. Είναι επίσης Επίτιμος Πρόεδρος της Εταιρείας Μελετών αρχαίας Αχαΐας και Προϊστορικής Κεφαλληνίας.

[ii]Δρ. Λάζαρος Κολώνας archaiologia.gr/print-article/?print=35604

 

[iii] Δρ. Λάζαρος Κολώνας:  Κτιστός Θαλαμωτός Τάφος στα Τζαννάτα Πόρου Κεφαλονιάς   Κεφαλληνιακά χρονικά τόμος 11 σελ.381-382

[iv] Δρ. Λάζαρος Κολώνας: Συνέδριο για τα γράμματα, την ιστορία και την λαογραφία της περιοχής των Πρόννων ,Ο θολωτός τάφος Τζαννάτων Πόρου σελ.339

[v] Ο Αρχαιολόγος Δρ. Αντώνης Βασιλάκης  Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κνωσό, εκατό μέτρα από το παλάτι του Μίνωα…
Η επαφή του με την αρχαιολογία ξεκινά όταν, μαθητής ακόμα, δουλεύει στις ανασκαφές μαζί με τον πατέρα του, που είχε και εκείνος συνεργαστεί με τον Έβανς και άλλους αρχαιολόγους, για πενήντα περίπου χρόνια.
Επηρεάστηκε από το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε, σπούδασε Αρχαιολογία και Ιστορία της Τέχνης και μερικά χρόνια αργότερα, αρχαιολόγος πλέον, βρέθηκε ξανά στις ανασκαφές, με τον πατέρα του αρχιτεχνίτη.
Ο Αντώνης Βασιλάκης υπηρέτησε στην Αρχαιολογική Υπηρεσία Ηρακλείου και το 2011 επιλέχθηκε να αναλάβει ως Προϊστάμενος την Διεύθυνση της Λ.Ε Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων με έδρα το Αργοστόλι της Κεφαλληνίας και περιοχή ευθύνης του τα νησιά Κεφαλληνία, Ιθάκη και Ζάκυνθο.
Αρνούμενος να υποστεί την τιμωρία της εφεδρείας υπέβαλε την παραίτησή του το φθινόπωρο του 2011.
Κατά την διάρκεια της θητείας του ευτύχησε να εντοπίσει και να ανασκάψει το αναζητούμενο εδώ και διακόσια χρόνια μυκηναϊκό κέντρο στα νησιά των Κεφαλλήνων που σύμφωνα με το Όμηρο ήταν κάτω από την εξουσία του γένους του Αρκεισίου που άφησε απογόνους του τον Λαέρτη, τον πορθητή της Τροίας Οδυσσέα και τον γιο του Τηλέμαχο.

Με απόφαση του Κ.Α.Σ έχει αναλάβει την ευθύνη της ανασκαφής του μυκηναϊκού οικισμού στην θέση Ρίζα- Τζαννάτα Δ.Δ Πόρου για τα επόμενα πέντε χρόνια. Είναι συγγραφέας, Διδάκτορας Προϊστορικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, καθηγητής στο Τ.Ε.Ι., στη σχολή Τουριστικών Επιχειρήσεων, Επίτιμος Προϊστάμενος αρχαιοτήτων του Υπ.Πο και Επίτιμος Πρόεδρος της Εταιρείας Μελετών Προϊστορικής Κεφαλληνίας.

[vi] Δρ. Αντώνης Βασιλάκης: ttp://www.elliniki-gnomi.eu/archives/47791 «Ο Οδυσσέας ήταν άναξ των Κεφαλλήνων» | ELLINIKI GNOMI • Die Zeitung der Griechen in Europa. www.elliniki-gnomi.eu.  Συνέντευξη με τον Δρ. Αντώνιο Σ. Βασιλάκη, Αρχαιολόγο, Επίτιμο Διευθυντή Υπουργείου Πολιτισμού.

 

[vii] Δρ. Αντώνης Βασιλάκης: Εφημερίδα Κεφαλλονιά, από την συνέντευξη του Δρ. Αντώνη Βασιλάκη στην Αθανασία Μαρκάτου & archaiologia.gr/print-article/?print=35604

Submit a Comment