Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image

Kefalonia News | June 24, 2018

Scroll to top

Top

Σημειώσεις μιας ζωής του Κώστα Μπίρη για την πολεοδομική ιστορία της πρωτεύουσας με αφορμή την κυκλοφορία της έκδοσης «Νέα Αθήνα - Πρωτεύουσα του Ελληνισμού» ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ 28.2.2018 | 09:09   Άποψη του Δημοτικού Θεάτρου, λίγο πριν την κατεδάφισή του. Νέα Αθήνα - Πρωτεύουσα του Ελληνισμού τιτλοφορείται η σημαντική έκδοση από την Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, η οποία παρουσιάστηκε την περασμένη εβδομάδα στο Εθνικό και Ιστορικό Μουσείο και εμπεριέχει σημειώσεις μιας ζωής ενός σπουδαίου μελετητή της Αθήνας, του πολεοδόμου...
Σημειώσεις μιας ζωής του Κώστα Μπίρη για την πολεοδομική ιστορία της πρωτεύουσας με αφορμή την κυκλοφορία της έκδοσης «Νέα Αθήνα – Πρωτεύουσα του Ελληνισμού»

 

Άποψη του Δημοτικού Θεάτρου, λίγο πριν την κατεδάφισή του.

Νέα Αθήνα – Πρωτεύουσα του Ελληνισμού τιτλοφορείται η σημαντική έκδοση από την Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, η οποία παρουσιάστηκε την περασμένη εβδομάδα στο Εθνικό και Ιστορικό Μουσείο και εμπεριέχει σημειώσεις μιας ζωής ενός σπουδαίου μελετητή της Αθήνας, του πολεοδόμου Κώστα Μπίρη.

Στο πολυσέλιδο τόμο περιλαμβάνονται συγκεντρωμένες πληροφορίες από τη γνωστή έκδοση Αι Αθήνα: Aπό τον 19ον εις τον 20όν αιώνα (1966), άλλες μελέτες του συγγραφέα αλλά και πλήθος πληροφοριών, ανέκδοτων μέχρι σήμερα, που διασώθηκαν από τον ομότιμο καθηγητή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Μάνο Μπίρη, ανιψιό του σπουδαίου αθηναιολάτρη πολεοδόμου.

Παρόλο που από την ηλικία των 29 ετών ήταν καθηλωμένος σε αναπηρικό καροτσάκι εξαιτίας της παράλυσης των κάτω άκρων από την επιδημία δάγκειου πυρετού στην Αθήνα το 1928 στα προσφυγικά παραπήγματα του Πολυγώνου, δεν σταμάτησε ποτέ να αγωνίζεται για την πολεοδομική εξέλιξη της πόλης και αφιέρωσε όλη του τη ζωή στην πόλη των Αθηνών. 

Ο Κώστας Μπίρης (1899-1980), από τη θέση του στις τεχνικές υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων (1925-1965), υπήρξε πρωτοπόρος μελετητής της αρχιτεκτονικής, της πολεοδομίας και της ιστορίας της πόλης.

Είναι γεγονός ότι σήμερα οι μελέτες του αποτελούν πρωταρχικές επιστημονικές πηγές και η παρούσα έκδοση έρχεται να συμπληρώσει το έργο του ως μια μεγάλη προσθήκη που ο ίδιος είχε σχεδιάσει, αλλά ποτέ δεν κατόρθωσε να δημοσιεύσει.

Αλέξανδρος Παπαγεωργίου-Βενετάς
Όπως λέει στη LiFO o αρχιτέκτων-πολεοδόμος και επιμελητής της έκδοσης Αλέξανδρος Παπαγεωργίου-Βενετάς, «πρόκειται για ένα αδημοσίευτο συγγραφικό πόνημα κι ένα έργο ζωής του Κώστα Μπίρη, το οποίο έρχεται στην επιφάνεια πολλά χρόνια μετά τη συγγραφή του.

Αναμφίβολα, είναι ένα πολυεπίπεδο επιστημονικό κατόρθωμα με κύριο χαρακτηριστικό τη λεπτομερή τεκμηρίωση και διαβάζεται συγχρόνως είτε ως ιστορικό αφήγημα, είτε ως πολεοδομική έρευνα, είτε ως κοινωνικό χρονικό του τρόπου διαβίωσης της κοινότητας».

Ο Κώστας Μπίρης ήταν από τους πιο έμπειρους γνώστες της πολεοδομικής πρακτικής, γι’ αυτό και στις σελίδες της συγκεκριμένης έκδοσης ο αναγνώστης θα σταθεί ενδελεχώς σε άρθρα και σχόλια του Τύπου, αποφάσεις και λόγους πολιτικών, κείμενα βασιλικών διαταγμάτων, προσδίδοντάς τους την αξία ιστορικών πηγών.

Επίσης, υπάρχουν σχόλια του επιμελητή της έκδοσης που στοχεύουν στην επεξήγηση, στην προσθήκη πληροφοριών και στην καλύτερη κατανόηση του κειμένου.

Άποψη, από τον Άγνωστο Στρατιώτη, του ξενοδοχείου Μεγάλη Βρετανία. Διατηρείται ακόμη (φωτ. 1955) το αυθεντικό αρχιτεκτονικό κομψοτέχνημα του Θεόφιλου Χάνσεν (1842). Προσθήκες νέων κτηριακών όγκων (όπως στην εικόνα) αποτελούσαν πλήγμα κατά της αισθητικής του μνημείου αυτού (αλλά και του συγκεκριμένου αστικού χώρου), το οποίο φυσικά στην συνέχεια κατεδαφίστηκε ολοκληρωτικά, για να ανοικοδομηθεί «μεταλλαγμένο» κατά το ύψος, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Κ. Βουτσινά.

«Η σχέση του Κώστα Μπίρη με το αντικείμενο της μελέτης συνδέεται με βαθύτερους και υπαρξιακούς δεσμούς με την πόλη της Αθήνας. Περιγράφει την ατμόσφαιρα της αστικής καθημερινότητας με μια ενθουσιώδη γλαφυρότητα αλλά και ως προσωπικό βίωμα, από τη θέση του παρατηρητή που συμπάσχει και κρίνει» υποστηρίζει ο κ. Παπαγεωργίου-Βενετάς.

Παρόλο που από την ηλικία των 29 ετών ήταν καθηλωμένος σε αναπηρικό καροτσάκι εξαιτίας της παράλυσης των κάτω άκρων από την επιδημία δάγκειου πυρετού στην Αθήνα το 1928 στα προσφυγικά παραπήγματα του Πολυγώνου, δεν σταμάτησε ποτέ να αγωνίζεται για την πολεοδομική εξέλιξη της πόλης και αφιέρωσε όλη του τη ζωή στην πόλη των Αθηνών.

Γεννημένος στο Κάιρο, έλκει την καταγωγή του από μια παλιά οικογένεια τεχνουργών της Άνδρου, αλλά μεγάλωσε στην Κάρυστο και στη Χαλκίδα.

Η αγάπη του για την αρχιτεκτονική συνέπεσε με την ίδρυση της Σχολής Αρχιτεκτόνων στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και ανήκει στους δώδεκα πρώτους αποφοίτους της, ενώ ο άνθρωπος που τον επηρέασε βαθύτατα ήταν ο Γάλλος πολεοδόμος Ernest Hébrard

Η εικόνα της Ομονοίας, όπως για πρώτη φορά την αντίκρυσε ο Κ. Μπίρης το 1912, στην ηλικία των 13 ετών. Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

Ξεκινώντας από την εποχή της Μικρασιατικής Καταστροφής και φτάνοντας έως το 1966, εστίασε το ενδιαφέρον του στη μεταπολεμική ανασυγκρότηση.

Μία από τις σημαντικότερες μελέτες του ήταν η βασική αρτηρία που θα ένωνε την Κηφισίας με τα νότια προάστια της Αθήνας, το Φάληρο και τον Πειραιά και συγκαταλέγεται στα θεμελιώδη έργα υποδομής της πρωτεύουσας.

Παράλληλα, προβάλλοντας σθεναρή αντίσταση, κατάφερε να διασώσει τμήματα της πόλης, όπως το Πάρκο Ελευθερίας δίπλα στο Μέγαρο Μουσικής, αλλά και να προστατεύσει τη συνοικία του ιστορικού κέντρου, την Πλάκα.

Το 1939, γράφοντας το έργο Αι Αθήναι του κλασικισμού, δημιούργησε ένα μοναδικό λεύκωμα που αποτελεί σημαντική παρακαταθήκη για την ιστορία των αστικών κτιρίων της Αθήνας, με ολοσέλιδες φωτογραφίες ιδιωτικών μεγάρων που κατεδαφίστηκαν περί τα μέσα του 20ού αιώνα, μεταξύ των οποίων και το μνημειακό Δημοτικό Θέατρο του Τσίλερ έναντι του δημαρχείου.

«Ότι αι Αθήναι είναι σήμερα μία πόλις χωρίς χαρακτήρα πολεοδομικόν και αισθητικόν αποτελεί διαπίστωσιν την οποίαν διακηρύττουν ακόμη και όσοι μόνον το κέντρο της εγνώρισαν και μόνον τας συγκοινωνιακάς αρτηρίας της διασχίζουν.

Πολύ θλιβερωτέρας εντυπώσεις αποκομίζει κανείς περί της καταστάσεώς της, αν εκτρέψη τα βήματά του από μίαν αρτηρίαν, διά να αναζητήση εις τας συνοικίας πολεοδομίαν, αισθητικήν, πράσινον, στρωμένους δρόμους και, γενικά, οργάνωσιν και εμφάνισιν πόλεως» αναφέρεται στον πρόλογο μιας παλιότερης έκδοσης του Κώστα Μπίρη με τίτλο Για τη σύγχρονη Αθήνα – Μελέτες και Αγώνες (Μέρος πρώτο: Δημοσιεύματα).

Σπίτι της εποχής του Όθωνα, κτισμένο πάνω στις γραμμές του νέου σχεδίου: Οδός Γ’ Σεπτεμβρίου αρ. 29 (κατεδαφισμένο). Φωτογραφία του 1940.

Μέσα του παρέμενε η εικόνα που είχε για την Αθήνα ως «ζωντανή μεσογειακή πόλη, στεφανωμένη με τους λόφους και τον διαυγή αττικό ουρανό».

Εξού και διατύπωνε εντονότατες αντιδράσεις σχετικά με τις συστηματικές παραβιάσεις των πολεοδομικών κανόνων π.χ. στον Λυκαβηττό, όπου τα ψηλά νεόκτιστα κτίρια άρχισαν να περιορίζουν τον φυσικό του πλούτο. Πρόκειται για μια περίοδο κατά την οποία αρθρογραφεί μιλώντας για κρούσματα «διαπλοκής» και κυκλώματα στον χώρο της πολεοδομίας.

O Μπίρης ως έφεδρος αξιωματικός το 1921.

Να υπενθυμίσουμε ότι ο Κώστας Μπίρης είχε δημοσιεύσει από το 1950 μια μακρόπνοη μελέτη υπόγειας σιδηροδρομικής γραμμής με τίτλο «Το μετρό των Αθηνών», κάτι που τελικά δεν έγινε, αφού προτιμήθηκε η υπέργεια λύση μέσω της λεωφόρου Ν. Ιωνίας και της διχοτόμησης της συνοικίας των Πατησίων και των προαστίων.

Μερικά από τα ενδιαφέροντα έργα που έχει συγγράψει είναι τα εξής: Η ιστορία του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου, Ο Καραγκιόζης – Ελληνικό λαϊκό θέατρο, Οι Τσιγγάνοι (Ρωμ και Γύφτοι) – Εθνογραφία και Ιστορία, Αρβανίτες – Οι Δωριείς του νεωτέρου ελληνισμού.

Συνεπώς, η ογκωδέστατη έκδοση αποτελεί σημείο αναφοράς και σημαντική συνεισφορά στην πολεοδομική ιστορία της νέας Αθήνας.

Όπως παρατηρεί ο κ. Παπαγεωργίου-Βενετάς, η έκδοση της Νέας Αθήνας από την Ιστορική Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος «ως μια συναρπαστική περιήγηση της νεώτερης Αθήνας, έρχεται να συμβάλει με τον πλούτο των πληροφοριών και των κρίσεων στην γνώση της ιστορίας της πρωτεύουσας».

Η τραγική μεταμόρφωση της Αθήνας κατά τον χειμώνα του 1942: Ένας νέος κείτεται νεκρός – θύμα της πείνας- ανάμεσα σε σχεδόν αδιάφορους από την κακουχία διαβάτες. Εικόνα, ακριβώς απέναντι από το παράθυρο της οικίας της οδού Ηπείρου 15.

Στην ταράτσα του παλαιού Ορφανοτροφείου της οδού Πειραιώς: Αποσκελετωμένα παιδιά της Κατοχής βρίσκουν θαλπωρή στο φως της χειμωνιάτικης λιακάδας.

Από τις πρώτες έγχρωμες διαφάνειες πάνω σε αθηναϊκά θέματα, με την φωτογραφική μηχανή του Κ. Μπίρη, περί το 1955: Βίλλα Μαργαρίτα, στη συνάντηση των οδών Κηφισίας και Αλεξάνδρας (κατεδαφισμένη).

Πολυκατοικία της Διονυσίου Αρεοπαγίτου λίγο πριν την κατεδάφισή της το 1955.

Κτήριο Κωνσταντίνου Νικολούδη στην πλατεία Συντάγματος και Μητροπόλεως.

Μέγαρον Φινόπουλου στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, σε μεταγενέστερη δημόσια χρήση (φωτο 1955).

Μέγαρον Φινόπουλου στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, σε μεταγενέστερη δημόσια χρήση (φωτο 1955).

Η τεθλασμένη λεωφόρος Βασιλέως Κωνσταντίνου, όπως όφειλε να την σχεδιάσει ο Κ. Μπίρης, κατά την πρόταση του Υπουργείου Διοικήσεως Πρωτευούσης (Κ. Κοτζιάς, Κ. Δοξιάδης, κ.α.). Εις τον τίτλο, ως «λύσις Α».

Η τεθλασμένη λεωφόρος Βασιλέως Κωνσταντίνου, όπως όφειλε να την σχεδιάσει ο Κ. Μπίρης, κατά την πρόταση του Υπουργείου Διοικήσεως Πρωτευούσης (Κ. Κοτζιάς, Κ. Δοξιάδης, κ.α.). Εις τον τίτλο, ως «λύσις Α».

Η ευθεία λεωφόρος Βασιλέως Κωνσταντίνου, όπως τελικά επικράτησε και εφαρμόστηκε κατόπιν της εισηγήσεως Κ. Μπίρη και Α. Δημητρακοπούλου, επισημασμένη ως «λύσις Β».

Η ευθεία λεωφόρος Βασιλέως Κωνσταντίνου, όπως τελικά επικράτησε και εφαρμόστηκε κατόπιν της εισηγήσεως Κ. Μπίρη και Α. Δημητρακοπούλου, επισημασμένη ως «λύσις Β».

Οι φωτογραφίες είναι από το βιβλίο «Κωστας Η. Μπίρης Βίος αφιερωμένος στην πόλη των Αθηνών» εκδ. Μέλισσα του Μάνου Μπίρη

ΑΝΔΡΕΑΣ: Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ...

23, June 2018 |

22 ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΕΦΥΓΕ Αλλά πάντα εδώ Γράφει ο Γαβριήλ Μανωλάτος Πριν είκοσι δύο χρόνια, στις … Διαβάστε περισσότερα

Φεστιβάλ παραδοσιακών χορών στον Πόρο από Π.Σ. “Αρακ...

23, June 2018 |

Ο Πολιτιστικός σύλλογος “Αράκλι”” σας  προσκαλεί στο φεστιβάλ παραδοσιακών χορων με τίτλο “Οι φίλοι όταν σμίξουνε… η γης … Διαβάστε περισσότερα

Διαδήλωση στην Κέρκυρα για τα σκουπίδια....

23, June 2018 |

Διαδήλωσαν για τον καθαρο αέρα, για την υγεία τους πριν λιγο οι Κερκυραίοι. Τόπος συγκέντρωσης στον Πεζόδρομο Θεοτόκη. … Διαβάστε περισσότερα

Οι θεραπευτικές ιδιότητες της θάλασσας....

23, June 2018 |

Τα πολύτιμα συστατικά του θαλασσινού νερού. Πότε δεν κάνει καλό; Της Μαρίας Χιόνη, MSc φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Αθηνών, … Διαβάστε περισσότερα

Μια Ολλανδέζα κατάκτησε την Κεφαλονιά....

22, June 2018 |

Μια πολύ όμορφη και συγκινητική εκδήλωση στο Δημοτικό θέατρο Αργοστολίου. Ο αντιδήμαρχος Λειβαθούς κ. Ηλίας Κουρκουμέλης, μαζί με … Διαβάστε περισσότερα

Ο Σύλλογος το “Σπάρτο” γιορτάζει τις φωτιές του Α...

22, June 2018 |

Ο Σύλλογος Σπάρτο σας προσκαλεί στις 24/06/2018 και ωρα 19.30 στον προαύλειο χωρο του νηπιαγωγείου Σπαρτιών να γιορτάσουμε … Διαβάστε περισσότερα

Συνεδριάζει το Δημ. Συμβούλιο την επόμενη Τετάρτη....

22, June 2018 |

Παρακαλείσθε όπως προσέλθετε στην 14η τακτική δημόσια συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου η οποία θα πραγματοποιηθεί στο Δημοτικό Θέατρο … Διαβάστε περισσότερα

Εκλογές στο τοπικό Κίνημα Αλλαγής....

22, June 2018 |

Η Ν.Ε Κεφαλλονιάς και Ιθάκης ενημερώνει όλους τους φίλους και τα μέλη του Κινήματος ότι την Κυριακή 24/06/2018 … Διαβάστε περισσότερα

Έκκληση για την καθαριότητα από τον Δήμο....

22, June 2018 |

Ο Δήμος Κεφαλλονιάς κάνει έκκληση στους Πολίτες, ιδιαίτερα στους επαγγελματίες επιχειρήσεων με αυξημένο όγκο απορριμμάτων για την τήρηση … Διαβάστε περισσότερα

Ε.Α.Σ.: Επιδοτήσεις ντόπιων Κτηνοτρόφων για σπάνιες φυ...

22, June 2018 |

Ο Ε.Α.Σ. Κεφαλληνίας & Ιθάκης ενημερώνει ότι τις αιτήσεις τους από τις 3 έως τις 22 Ιουλίου 2018Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή Χορευτικού Αδελφότητας στους «Χορούς της Θ...

22, June 2018 |

Ένα πραγματικά όμορφο ταξίδι στα νησιά μας είχαμε την ευκαιρία να απολαύσουμε όσοι βρεθήκαμε στο Βεάκειο θέατρο, στον … Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Δρωμέων: Αλλαγή ημερομηνίας αρχαιρεσιών....

22, June 2018 |

Σας γνωρίζουμε ότι λόγω των πολλαπλών δρώμενων και εκδηλώσεων της τρέχουσας περιόδου οι αρχιαιρεσείες του συλλόγου μας μεταφέρονται … Διαβάστε περισσότερα

“Περατζάδα” στο Λιθόστρωτο από τη Χορωδία Αργοστ...

22, June 2018 |

Η Χορωδία Αργοστολίου , θέλησε να γιορτάσει την μέρα Παγκόσμιας Μουσικής με τον πιο κλασικό δικό της τρόπο … Διαβάστε περισσότερα

Συναυλία της Φιλαρμονικής της ΚΕΔΗΚΕ για την Ημέρα τη...

22, June 2018 |

Η παγκόσμια μέρα Μουσικής γιορτάζεται κάθε 21 Ιουνίου  από είκοσι δύο περίπου χώρες. Η Φιλαρμονική Αργοστολίου της ΚΕΔΗΚΕ «Διονύσιος Λαυράγκας», … Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλονιτικοθιακό & Κρητικό Αντάμωμα Νεολαίας Αδελ...

22, June 2018 |

« Ιθάκη , Κρήτη & Κεφαλονιά τρεις τόποι, μιαν αξία & μέσα από την παράδοση δένουνε τη φιλία … Διαβάστε περισσότερα

Το γραφείο επιδοτήσεων του Συνεταιρισμού Ρομπόλας ενη...

22, June 2018 |

Σύμφωνα με την υπ’ αριθ. 915/69142/15.05.2018 Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ 1812/Β/2018) «Διαδικασία μίσθωσης βοσκήσιμων γαιών, συγκρότηση και λειτουργία επιτροπών … Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο για τους Επόπτες Ασφαλείας Πισίνας...

22, June 2018 |

Σας ανακοινώνουμε ότι το σεμινάριο για τους Επόπτες Ασφαλείας Πισίνας που συνδιοργανώνουν το City Unity και η U … Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασία Δήμου Κεφαλονιάς με την UNESCO...

22, June 2018 |

Σε προγραμματισμένη συνάντηση στα Κεντρικά Γραφεία της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής για την UNESCO, η Πρόεδρος της Επιτροπής κα … Διαβάστε περισσότερα

Στην Σλοβενία ο Δήμος Κεφαλονιάς....

22, June 2018 |

Με πρόσκληση της Πρέσβειρας της Δημοκρατίας της Σλοβενίας κας Anita Pipan, ο Δήμος Κεφαλλονιάς συμμετείχει στους εορτασμούς για … Διαβάστε περισσότερα

Απ’ ευθείας αεροπορική σύνδεση Αθήνας – Σαγκάης...

22, June 2018 |

Ζήτησε ο Πρόεδρος της Βουλής από τον Δήμαρχο της Σαγκάης «Η Σαγκάη σήμερα είναι το κέντρο των … Διαβάστε περισσότερα

Έκπτωση 50% στα εισιτήρια των αναπληρωτών εκπαιδευτικώ...

21, June 2018 |

Έρευνας και Θρησκευμάτων και Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, σχετικά με την, εκ νέου παροχή έκπτωσης στα εισιτήρια … Διαβάστε περισσότερα